„Pieśń o Rolandzie” „Pieśń o Rolandzie” jest jednym z najważniejszych dzieł średniowiecznej epiki francuskiej, napisanym najpewniej ok. XII stulecia. Przedstawia ono autentyczne wydarzenia historyczne – wyprawę Karola Wielkiego do Hiszpanii, gdzie jego armia starła się z wojskami Saracenów, co miało miejsce w 778 r.

Geneza Według ustaleń historyków literatury (mam tu na myśli przede wszystkim Mariana Plezię) utwór pisany był na zlecenie najpewniej jakiegoś dostojnika duchownego lub też kanclerza książęcego (być może kanclerza Michała z rodu Awdańców). Gall Anonim nie ukrywa w swych przedmowach (listach) do kolejnych ksiąg, iż żywi nadzieję na hojną zapłatę od księcia za spisanie dziejów Królestwa Polskiego oraz, przede wszystkim, rycerskich czynów jego samego – Bolesława III Krzywoustego. Właściwie przyjąć należy, iż dzieło cudzoziemca poświęcone jest głównie dziejom polskiego władcy, zaś historia jego poprzedników ma stanowić wyłącznie tło dla głównego tematu kroniki. Ponieważ jednak ówczesny król Polski, jak też i inni władcy średniowieczni, nie znał łaciny, bardzo zależy Gallowi nie tylko na tym, by przypodobać się Krzywoustemu, ale również na akceptacji ze strony polskich duchownych, którzy mieli jego dzieło przetłumaczyć władcy. Stąd też w każdym ze swych listów zwraca się przede wszystkim do duchownych, na których pomoc liczy. Głównym źródłem wiedzy na temat historii Polski były dla Galla Anonima podania ustne. Autor dzieła celowo związał się podczas swego pobytu w Polsce z kancelarią książęcą, gdyż jej członkowie stanowili dla niego najpewniejsze źródło informacji na temat kraju nad Wisłą. Śladu lektury źródeł pisanych niemal zupełnie brak w „Kronice polskiej”, natomiast w przypadku kilku zdarzeń, co można wywnioskować z samego tekstu, możemy być niemal pewni, iż kronikarz był ich bezpośrednim świadkiem („Widzieliśmy bowiem [na własne oczy] tak znakomitego męża, tak potężnego księcia, tak lubego młodzieńca, jak po raz pierwszy przez dni czterdzieści pościł publicznie, leżąc wytrwale na ziemi w popiele i w włosienicy, wśród strumieni łez i łkań (...)”). Czas i miejsce akcji Na podstawie ustaleń historyków należy wnosić, iż opisane w „Kronice polskiej” dzieje rozgrywały się kolejno w okresach: IX/X wiek-1086 roku (w księdze I), 1086-1109 roku (w księdze II) i 1109-1113 roku (w księdze III). Głównym miejscem akcji są natomiast tereny Polski średniowiecznej (głównie: Mazowsze, Wielkopolska, Małopolska, Śląsk), tereny zamieszkałe przez narodowości, z którymi Polacy toczyli w tym czasie wojny (przede wszystkim Pomorze, Ruś, Morawy), a także Węgry (gdzie schronił się Bolesław Śmiały po wypędzeniu z kraju i gdzie odbył swą pielgrzymkę pokutną Bolesław Krzywousty), Niemcy (gdzie przebywał wypędzony z kraju Kazimierz Odnowiciel, tuż przed powrotem do Polski) oraz Prowansja we Francji (gdzie w klasztorze St. Gilles odprawiane były modły w intencji narodzin potomka Władysława Hermana). Bohaterowie Popiel – książę gnieźnieński. Po objęciu władzy przez Siemowita, syna Piasta, zostaje wypędzony z kraju. Gnębiony przez myszy, zostaje w końcu przez nie zjedzony, próbując się przed nimi bezskutecznie schronić na wyspie. Piast – ubogi oracz w służbie Popiela. Syn Chościska, mąż Rzepki, a ojciec Siemowita. Człowiek bardzo gościnny i uprzejmy, chętnie przyjmuje podczas postrzyżyn syna nieznajomych wędrowców i oddaje im w ramach poczęstunku wszystko, co ma najlepsze, za co tajemniczy goście cudownie pomnażają jego skromne dobra. Siemowit – książę Polski. Syn Piasta i Rzepki, ojciec Lestka. Od młodości poświęcony pracy i praktyce rycerskiej. Znany ze znacznego poszerzenia granic państwa polskiego. Lestek – syn Siemowita. Znany jako odważny rycerz, godny następca ojca. Siemomysł – syn Lestka. Znakomity władca; umiera w podeszłym wieku. Ojciec Mieszka I. Mieszko I – syn Siemomysła. Przez pierwszych siedem lat swego życia był niewidomy, odzyskał wzrok dopiero podczas uroczystości postrzyżyn, co uznane zostało za znamienną wróżbę dla przyszłych losów Polski (oświecenie za sprawą chrztu). Po objęciu rządów w kraju, krwawo rozprawia się ze swymi sąsiadami. Po ślubie z czeską księżną, Dąbrówką, przyjmuje wiarę chrześcijańską. Ojciec Bolesława Chrobrego. Bolesław I Chrobry – syn Mieszka I i Dąbrówki. Wojowniczy władca i zagorzały krzewiciel wiary chrześcijańskiej. Znany z przyjęcia pod swoją opiekę św. Wojciecha w celu nawracania Prusów. Po śmierci Wojciecha Bolesław wykupuje jego ciało i umieszcza w Gnieźnie. Cesarz Otton III podczas słynnego zjazdu gnieźnieńskiego zostaje przez niego przyjęty z wszelkimi honorami, zaś Bolesław nie kryje przed nim niczego, czym mógłby się pochwalić, zaś według relacji kronikarza za czasów Bolesława kraj obfitował w bogactwa naturalne oraz drogocenne kruszce, jego dwór prezentował się najznakomiciej, a jego wojsko liczyło ogromną ilość zbrojnych rycerzy. Po zjeździe gnieźnieńskim Bolesław zostaje koronowany na pierwszego króla Polski. Kronikarz jako trzy największe cnoty Bolesława wymienia: sprawiedliwość, bezstronność i pobożność. Według jego relacji Bolesław Chrobry wykazywał się ogromnym szacunkiem dla duchowieństwa i pobożnością, nie szczędził też hojnych darów dla Kościoła. Był też sprawiedliwym władcą, który potrafił wysłuchać każdego podwładnego, nawet najniższego stanem i jego sprawę wnikliwie przebadać. Względem swych wrogów wykazywał się natomiast zawziętością i uporem, nieobca była mu też zemsta za najmniejszą choć zniewagę. Będąc na łożu śmierci przewiduje Bolesław przyszłe losy Polski. Mieszko II – syn Bolesława Chrobrego. Po śmierci ojca król Polski. Ojciec Kazimierza Odnowiciela. Dobry władca i rycerz, choć nie odznaczył się takimi sukcesami jak jego ojciec. Podstępnie schwytany przez Czechów został pozbawiony płodności. Zmarł stosunkowo niedługo po własnym ojcu. Kazimierz I Odnowiciel – syn Mieszka II. Jako dziecko kształcony w klasztorze. Szybko osierocony przejmuje fasadową władzę w Polsce, będąc jeszcze młodzieńcem niezdolnym do podejmowania samodzielnych decyzji państwowej rangi. Gdy dorasta, zostaje wypędzony z kraju na Węgry, gdzie otrzymuje pomoc od króla Piotra. Następnie udaje się po wsparcie do Niemiec, gdzie przebywała, także wypędzona z Polski, jego matka Niemka. Po umocnieniu swej pozycji Kazimierz powraca do Polski i stopniowo przywraca ład po tak zwanej „reakcji pogańskiej” oraz najazdach Czechów i Pomorzan. Bierze ślub ze szlachetnie urodzoną Rusinką, z którą ma pięcioro dzieci: córkę (przyszłą żonę czeskiego króla), synów Mieszka i Ottona (którzy zmarli w młodym wieku) oraz przyszłych królów, Bolesława i Władysława. Kazimierz Odnowiciel na wzór swoich poprzedników ukazany jest jako król waleczny i pobożny. Bolesław II Szczodry (Śmiały) – pierworodny syn Kazimierza Odnowiciela. Ojciec Mieszka. Władca niezwykle waleczny, ale krytykowany nieco przez kronikarza za pychę i lekkomyślność, które stają się przyczyną jego błędów. Jako król okrył się jednak sławą, która porównana zostaje do osiągnięć Bolesława Chrobrego, zwłaszcza w scenie powtórnego zdobycia Kijowa. Bolesław jawi się jako król o ogromnej hojności, chętnie dzielący się swym bogactwem z ubogimi. Cień na rządach Bolesława kładzie egzekucja dokonana na biskupie krakowskim, Stanisławie. Po tym zdarzeniu Bolesław zostaje wypędzony z kraju. Znajduje schronienie na Węgrzech, choć duma, z której był już wcześniej znany, popycha go do aroganckiego zachowania względem węgierskiego króla i przysparza mu wrogów za granicą. Kronikarz sugeruje, że Bolesław ginie na skutek zamachu na jego życie. Władysław I Herman – syn Kazimierza Odnowiciela, brat Bolesława Śmiałego, mąż Judyty, córki czeskiego króla Wratysława, ojciec Zbigniewa i Bolesława Krzywoustego. Pomimo że żył w niezgodzie ze swym bratem Bolesławem, chętnie bierze pod swoją opiekę jego syna, Mieszka, który jednak młodo umiera. Zawzięty wróg Pomorzan. Będąc królem Władysław nie może doczekać się narodzin następcy i dopiero po wysłaniu do opactwa w St. Gilles złotego posążka i drogocennych darów w intencji narodzin potomka, jego prośby zostają spełnione. Przez wiele lat pozostaje w konflikcie ze swymi synami. Umiera w podeszłym wieku. Zbigniew – syn Władysława Hermana i nałożnicy (de facto pierwszej żony Władysława, z którą wziął ślub w obrządku pogańskim). Brat Bolesława III Krzywoustego. Bardzo dobrze wykształcony, najpierw w Krakowie, później w klasztorze w Saksonii, gdzie został wysłany przez swą macochę Judytę. Za sprawą gruntownego wykształcenia okazuje się być sprawnym mówcą, jednak nieporównanie gorszym rycerzem. Zbuntowany przeciwko swemu ojcu powraca do Polski. Po ustanowieniu kompromisu, otrzymuje od ojca w lenno część królestwa (Wielkopolskę). Początkowo razem z bratem Bolesławem wspierają się przeciwko intrygom wojewody Sieciecha, któremu Władysław Herman bezgranicznie ufa. Po śmierci ojca zawzięty wróg swego brata. Za namową nieznanych bliżej „złych doradców”, o których wspomina kronikarz, wielokrotnie dopuszcza się zdrady swego brata, skutkiem czego traci życie (z historii wiemy, iż został na zlecenie brata oślepiony, co bezpośrednio przyczyniło się do jego rychłej śmierci; kronikarz unika jednak bezpośredniego poruszania tego tematu). Bolesław Krzywousty – główny bohater kroniki, zwany przez autora „dziecięciem Marsowym” i „księciem północy”. Syn Władysława Hermana i Judyty, brat Zbigniewa, mąż Zbysławy. Od najmłodszych lat zafascynowany walką, unikał dziecięcych rozrywek. Już jako mały chłopiec odznaczał się wyjątkową odwagą i zręcznością (zabicie dzika i niedźwiedzia). Wcześnie odnosił duże sukcesy w sztuce rycerskiej, zapowiadające wielkie czyny w przyszłości. Na rycerza został pasowany już po osiągnięciu wielu zasług dla kraju. Nad wyraz waleczny wódz – sam inicjował najazdy na sąsiadów, z którymi był skonfliktowany, bez pardonu odpierał ataki swych wrogów (głównie Pomorzan i Morawian). Ponad własne korzyści liczy się dla niego dobro kraju. W młodości z powodu intryg Sieciecha, bliskiego współpracownika króla, często był skonfliktowany z ojcem. Po śmierci Władysława Hermana bezskutecznie próbuje wypracować kompromis z bratem. Wybacza mu najgorsze występki i ciągłe zdrady, jednak w obawie przed zdradą najgorszą – bratobójstwem – decyduje się, za namową swych doradców, na oślepienie brata, skutkiem czego Zbigniew umiera (fakty te znane są z historii, kronikarz wypowiada się o nich niejasno). Chcąc odpokutować ten czyn, Bolesław poddaje się długotrwałym postom i podejmuje pielgrzymkę pokutną na Węgry. Interpretacja „Kronika polska” Galla Anonima to tekst o bardzo klarownej kompozycji. Podzielony jest na trzy księgi, z których każda zaczyna się od listu pełniącego charakter przedmowy, następnie z tak zwanego „skrótu”, czyli wierszowanego prologu będącego streszczeniem księgi i kolejno z tekstu właściwego przedstawiającego dzieje polskich książąt i królów, w szczególności zaś opisujące życie Bolesława Krzywoustego. Pierwsza księga ukazuje dzieje państwa polskiego od czasów Popiela i Piasta, aż do panowania Władysława Hermana. Druga księga poświęcona jest narodzinom Bolesława Krzywoustego i jego młodości. Trzecia zaś księga opisuje panowanie Krzywoustego u szczytu władzy. W oryginale „Kronika” jest tekstem spisanym po łacinie, rytmicznym i rymowanym. Jest to tekst w większości epicki, pomimo wierszowanej formy, która była charakterystyczna w czasach powstania dzieła zarówno dla liryki, jak i epiki. Kilka wstawek o charakterze wyraźnie lirycznym przełamuje epicki charakter dzieła – są to przede wszystkim tzw. „skróty” na początku każdej z ksiąg oraz „Pieśń o śmierci Bolesława”. Analiza gatunkowa utworu Galla Anonima każe ponad wszelką wątpliwość uznać, iż wcale tekst ten kroniką nie jest, gdyż najważniejszym kryterium porządkowania wydarzeń nie jest tu ich chronologia, jak to bywało w średniowiecznych kronikach, lecz pewne problemy. Dzieło cudzoziemca wpisuje się natomiast w kanon tak zwanych „gesta”, czyli „dziejów”, które były w okresie średniowiecza bardzo popularnym gatunkiem, opisującym czyny wybitnych osobistości. Pojawia się w „Kronice” także kilka innych gatunków literackich, takich jak: legenda, list, mowa, pieśń. „Kronika polska” jest przede wszystkim panegirykiem na cześć Bolesława Krzywoustego. Pochwalny charakter dzieła nie pozostaje oczywiście bez wpływu na interpretację pewnych wydarzeń historycznych przez kronikarza. Z jednej strony wprawdzie trudno zarzucić Gallowi zakłamywanie historii, gdyż pozostaje on wierny znanym sobie faktom – częściej woli pewne sprawy przemilczeć, niż podawać fałszywe informacje – z drugiej jednak strony nie pozostaje on zupełnie obiektywny, zwłaszcza pisząc o Zbigniewie, bracie Bolesława Krzywoustego, jako zdrajcy, chcąc w ten sposób wytłumaczyć panującego z bratobójstwa. Jak już wiadomo, Gall Anonim, podczas pisania „Kroniki”, bazował przede wszystkim na podaniach ustnych. Historycy literatury dostrzegają tu jednak ślady lektury zaginionego „Żywotu św. Wojciecha”, być może także roczników i zapisków kalendarzowych. Gall Anonim zdradza także znajomość klasyki greckiej (podania o zdobyciu Troi) i rzymskiej (nawiązania do mitologii, w określeniu Bolesława Krzywoustego „dziecięciem Marsowym” – jak wiadomo w mitologii rzymskiej Mars był bogiem wojny, stąd też przydomek ten miał podkreślać talent rycerski młodego Bolesława). W słowach wypowiedzianych w opisie śmierci Bolesława Chrobrego („Skoro tedy król Bolesław odszedł z tego świata, złoty wiek zamienił się w ołowiany (...).”) widać natomiast echo grecko-rzymskich podań o czterech wiekach ludzkości, znanych nam przede wszystkim z „Metamorfoz” Owidiusza. Rozwiń więcej Gall opisując wydarzenia jest powściągliwy w wyrażaniu swoich uczuć, natomiast relacja Kadłubka nacechowana jest emocjonalnie, o czym świadczą liczne epitety określające władcę. Czas powstawania poszczególnych dzieł, kontekst polityczny, możliwości autorów w dotarciu do źródeł wiedzy są przyczyną różnic w ocenie tego
ZAPRASZAM NA MOJĄ AUKCJĘ KTÓREJ PRZEDMIOTEM JEST KSIĄŻKA" LEKTURY DO MATURY PIEŚŃ O ROLANDZIE "KSIĄŻKA JEST W STANIE PLUS DOBRYM( jak widać na załączonym zdjęciu, zagięta okładka i rogi )W MIĘKKIEJ SUPLEMENTGORĄCO POLECAMZAPRASZAM NA INNE MOJE AUKCJE FHTASJeśli kupiłeś więcej niż jeden przedmiot, skontaktuj się ze mną w celu ustalenia łącznego kosztu na konto w tytule wpłaty podaj swój nick, numer aukcji oraz rodzaj przesyłki, ekonomiczna lub potrzebujesz o coś zapytać skorzystaj z "Zadaj pytanie Sprzedającemu"Jeżeli nie masz zamiaru kupować przedmiotu lub nie zgadzasz się z warunkami aukcji i informacjami zawartymi na stronie "O mnie", to bardzo proszę nie licytujMożliwy odbiór osobisty na terenie KRAKOWA (miejsce podane przeze mnie)NIE ODWOŁUJĘ OFERTNIE KOŃCZĘ AUKCJI PRZED CZASEMNIE SPRZEDAJĘ POZA ALLEGRONIE WYSYŁAM ZA POBRANIEM, TYLKO WPŁATA NA KONTO19748
„Ceremoniał rycerskiej śmierci”- rozwiń temat interpretując fragmenty „pieśni o Rolandzie” poleca 86 % 103 głosów. Treść Grafika Filmy Pytanie Odpowiedź Autor: rozpocznij naukę Nieznany. Badacze skłaniają się w kierunku autorstwa Turolda z Fecamp, opata Malmesbury’ego lub Turolda z Evermeux. Rodzaj literacki: rozpocznij naukę epika. Gatunek literacki: rozpocznij naukę poemat, zwany francuskim eposem narodowym. Bohaterowie pierwszoplanowi to: rozpocznij naukę Roland, jego przyjaciel Oliwier, wuj i król Francji Karol Wielki Bohaterowie drugoplanowi: rozpocznij naukę Oda (ukochana tytułowego bohatera), zdrajca Ganelon, francuskie rycerstwo, Saraceni. Czas i miejsce akcji: rozpocznij naukę akcja rozgrywa się w 778 roku, w wąwozie Roncevau w Hiszpanii. Wzorce osobowe: rozpocznij naukę ideał średniowiecznego rycerza (Roland) oraz władcy (Karol Wielki). Temat: rozpocznij naukę szerzenie chrześcijaństwa, wojna, zdrada, przyjaźń, miłość do kobiety i ojczyzny. Kompozycja: rozpocznij naukę przejrzysty, konsekwentny i logiczny utwór składa się z 291 lais (laisse). Pisany jest dziesięciozgłoskowymi wersami. Można go podzielić na takie części, jak: ekspozycja, cztery części oraz zakończenie. Pieśń o Rolandzie; Wincenty Kadłubek Kronika polska; Jan Długosz Historia Polski; renesans. Mikołaj Rej Krótka rozprawa między trzema osobami: Panem, Wójtem a Plebanem; Jan Kochanowski Odprawa posłów greckich; Piotr Skarga Kazania sejmowe; Andrzej Frycz Modrzewski O poprawie Rzeczpospolitej Powtórka do matury - zagadnienia. Literatura renesansowa nie stworzyła osobowych ideałów, w jakie obfituje literatura średniowiecza. Natomiast to literatura towarzyszyła człowiekowi w życiu, ukazywała różne modele zgodne z duchem czasu, często miała charakter dydaktyczny, nie szczędziła prawd. Główne hasła towarzyszące literaturze renesansu to: "Jestem człowiekiem i nic co ludzkie nie jest mi obce" Terencjusza, "Carpe diem" Horacego czy "Człowiek nie urodził się dla siebie" Modrzewskiego. Renesansowa literatura wiąże się z szybkim rozwojem miast, rzemiosła i wytwórczości. Bogaci mieszczanie pragnęli żyć w pięknym otoczeniu - zaczęli stawiać wspaniałe rezydencje, zamawiać u artystów dzieła sztuki. Pragnęli korzystać z przyjemności, jakie niesie życie. Zmieniło się również nastawienie do Boga i religii. Ludzie renesansu odrzucili średniowieczny obraz Stwórcy nader surowego, karzącego za każde potknięcie. Teraz Bóg jawił się jako przyjazny, kochający ludzi i wybaczający ojciec, który stworzył zachwycająco piękny świat (Hymn Kochanowskiego "Czego chcesz od nas panie"). poeta doctus – uczony – przykładem jest Kochanowski – najwybitniejszy poeta Polski Słowiańszczyzny. Urodził się w Sycynie(1530 – 1584 w Lublinie) . Studiował na Akademii Krakowskiej, gdy miał zaledwie 15 lat uczył się na uniwersytecie w Królewcu i Padwie. W 1559 powrócił do kraju i poświęcił się służbie dworskiej. W 1570 osiedlił się w Czarnolesie gdzie 5 lat później ożenił się z Dorotą Podlodowską. 1578 zmarła jemu młodsza córka – Urszula, a 3 lata później starsza – Hanna. Napisał fraszki pieśni elegie i treny dworzanin – szlachcic przebywający na dworze królewskim lub magnackim, wzór towarzyskiej ogłady, znawca dobrych obyczajów, człowiek wykształcony, uczestniczący w życiu kulturalnym dworu, łączący wytworność z zaletami ducha, mężny w czasie wojny, umiarkowany i roztropny w okresie pokoju, mający dobry wpływ na przełożonego. Taki portret zawarł w swym dziele Dworzanin polski Łukasz Górnicki, podając w nim jako przykłady postacie z dworu Zygmunta Augusta szlachcic – ziemianin – szlachcic powinien prowadzić życie podporządkowane prawom natury, powinien żyć w harmonii z naturą i wg pór roku. Takie życie zapewnia wew. Spokój, samowystarczalność. Powinien cieszyć się życiem i czerpać radość z owoców swej pracy i to sprawia , że praca staje się prawdziwą przyjemnością , dobry gospodarz i pan życzliwy dla poddanych, powinien kierować się cnotą (Rej Żywot... - paranetyczny i Modrzewski O naprawie RP ) obywatel patriota – np. .Antenor - poważny, rozsądny, nieustępliwy, spokojny, oddany sprawom państwa i kierujący się jego dobrem, stwia miłość ojczyzny ponad dobra materialne i przyjaźń, zabiega o utrzymanie pokoju, znajduje się w najbliższym gronie doradców króla, pozostaje do końca sobą ( Odprawa pos.. Kochanowskiego Wallenrod, a hrabia Roland. Porównaj i oceń postawy tych rycerzy Oryginał utworu pochodzący z XI w. z Francji był pisarzy wierszem jako pieśń. 1. Ogólne wiadomości o średniowiecznym eposie rycerskim. Najstarszy odpis datuje się na XII w. lecz dokładniej daty nie znamy. Jak wszystkie utwory średniowieczne jest aninimowy. Dotyczy on lat wojennych Karola Wielkiego z Saracenami tzn. II połowy VIII w. i początek IX w. Karol organizował krucjaty na teren Hiszpanii i tam walczył w imię Boga z niewiernym plemieniem saraceńskim. 2. Treść fragmentów utworu - Walki rycerzy króla Karola Wielkiego z Saracenami. Fragment "Pieśni o Rolandzie" opisuje przebieg tragicznej klęski tylnej straży armii francuskiej, która w czasie powrotu do Francji po wygranej wojnie, została znienacka zaatakowana i wręcz zmiażdżona. Dowódcą tej straży był hrabia Roland, kwiat rycerstwa średniowiecznego. Miał on okazję wezwać pomoc, ale jego honor mu na to nie pozwalał i postanowił wraz ze swymi rycerzami rozprawić się z poganami. W końcu jednak zginął na wzgórzu polecając się Bogu. Urywek ten w pełni uwydatnia jego odwagę a także bohaterską obroną rycerzy. 3. Cechy Rolanda jako rycerza średniowiecznego. Roland był ideałem rycerza średniowiecznego. Posiadł wszystkie zalety rycerza, a więc - honor, który nie pozwolił mu prosić o pomoc, odwagę, która uczyniła go sławnym a także wierność. Roland do końca życia był wierny Bogu i królowi francuskiemu co potwierdził w ostatnich wypowiedzianych ojczyźnie i przywiązanie do niej (patriotyzm) widać, gdy Roland mówi "Nie daj Bóg, aby słodka Francja miała iść w pogardę" i kiedy ginie za króla, w imię Boga i ojczyzny - Francji. Był gotowy poświęcić swoje życie dla Boga, ojczyzny i dla damy serca. Inne cechy rycerza to: nadludzka siła i umiejętność walki, zapał i pragnienie walki, wierość w przyjaźni i męstwo. Ogromnie ważny jest honor rycerza Adam Mickiewicz stworzył w swojej powieści poetyckiej pod tytułem: "Konrad Wallenrod" bardzo kontrowersyjnego bohatera. Konrad Wallenrod dokonał rzeczy wielkiej - uratował ojczyznę od niechybnej klęski, ale używając metod niegodnych średniowiecznego rycerza. Nasuwa się pytanie: bohater czy zdrajca ? Postaram się rozjaśnić tę sprawę zastanawiając się nad okolicznościami wydarzeń tej historii oraz nad dylematami, na które napotkał Wallenrod. Konrad Wallenrod w momencie podjęcia decyzji o spisku był szczęśliwym mężem. Niestety Litwie groziła napaść krzyżacka. Tutaj Wallenrod napotkał pierwszy dylemat: Walczyć o kraj i zostawić żonę, czy pozostać wśród bliskich. Pierwsza możliwość z pozoru dawała mu szczęście, ale ponieważ wychował się w Zakonie, znał potęgę jego wojsk i zdawał sobie sprawę z tego, że Litwa nie miała najmniejszych szans w walce z nim. Gdyby ten scenariusz się sprawdził, Konrada gnębiłyby wyrzuty sumienia, że nie dopełnił swojego obowiązku wobec ojczyzny. Dodatkowo za pierwszym wariantem przemawiał fakt, że nie zaznałby szczęścia płynącego z przebywania z rodziną żyjąc w kraju rządzonym przez wroga. Wiedział, iż Krzyżacy nie daliby za wiele wolności Litwinom. Takie życie byłoby udręką. Postanowił bronić Litwy, ale czy ma sens działanie, które jest z góry skazane na porażkę? Ostatecznie wybrał walkę niehonorową. Spisek, który uknuł, kłócił się z podstawowymi prawami kodeksu rycerskiego, które nakazują walczyć czysto i otwarcie. Wallenrod złamał te zasady. Mamy tu do czynienia z tragizmem losu człowieka stojącego w obliczu beznadziejnej decyzji. Wszystkie możliwości przyniosłyby Konradowi niechybną klęskę. W takiej sytuacji wybrał najmniejsze zło. Tak właśnie postrzegałbym decyzję Wallenroda. Przecież każda możliwość działania, jaka była mu dana kłóciła się z kodeksem rycerskim. Ktoś mógłby powiedzieć, że powinien walczyć uczciwie i zginąć z honorem, ale obowiązkiem każdego rycerza jest obrona ojczyzny. Z czasem, gdy Konrad Wallenrod musiał wysyłać rycerzy krzyżackich na bitwy, z których nie mieli możliwości ujść żywi, zrozumiał, że zabijając rycerzy zabija ludzi, którzy przysięgli posłuszeństwo Zakonowi. Wykonują i będą wykonywać rozkazy, bez względu na to czy uważają je za słuszne czy nie. Odbiera im w ten sposób podstawowe prawo każdego człowieka do życia. Konrad wchodząc na drogę spisku wybrał życie w masce. Musiał oswoić się ze świadomością, że do końca życia będzie musiał udawać kogoś innego, wyrzekając się swej tożsamości. Na dodatek nie miał pewności, czy jego poświęcenie zostanie kiedykolwiek docenione na Litwie, gdyż warunkiem powodzenia jego misji była absolutna tajemnica. Wszystkie te okoliczności doprowadziły go do skrajnych depresji. Unikał towarzystwa i zamykał się sam w pokoju szukając ucieczki w alkoholu, od którego się uzależnił. Zdawał sobie sprawę z tragedii swojego losu. Cierpiał wiele, ale się nie poddawał i wytrwał do końca, czyli do momentu, w którym odkryto, kim był naprawdę i zabrakło już możliwości dalszego działania. Może powinien zaprzestać rzezi posłusznych mu rycerzy wcześniej, ale uważam, że żyjąc w takiej rozterce psychicznej Wallenrod stracił zdolność racjonalnego myślenia. Jedyne o czym pamiętał to dobro ojczyzny i tego się "trzymał". To go w części usprawiedliwia. Pamiętajmy też o kolejnej ważnej rzeczy. Fakt, że Konrad doznał takiego konfliktu moralnego, świadczy o tym, że był osobą prawą, tyle że postawioną w beznadziejnej sytuacji. Gdyby jego misję wykonywałby człowiek niehonorowy, to nie poczułby w ogóle, że czyni zło. Moim zdaniem trudne jest rozgraniczanie, czy Konrad zdradził, czy był bohaterem. Ludzie, którzy mają władzę, często zmuszani są do podejmowania decyzji kontrowersyjnych. Muszą posiadać umiejętność dokonywania wyborów. Natrafiają bowiem na dylematy, w których bez względu na wybór rozwiązania złamią jakąś zasadę postępowania. Czasami władca podejmuje krok słuszny, jeśli chodzi o dobro państwa, ale sprzeczny z jego zasadami moralnymi, przekonaniami religijnymi. Konrad Wallenrod nie postępuje zgodnie z etyką chrześcijańską, a przecież wierzył w Boga i głosił wiarę w zamku Kiejstuta. Machiavelli w swoim dziele pod tytułem "Książę" napisał: "Macie bowiem wiedzieć, że są dwa sposoby walczenia - trzeba być lisem i lwem." Maksymę tę wybrał Mickiewicz jako motto swojego utworu. To zdanie mówi o tym, że bycie władcą oznacza czasami robienie rzeczy wbrew własnemu sumieniu. Dlatego władców poznajemy po tym, jak zachowują się w wyjątkowo trudnych sytuacjach. W takim położeniu znalazł się Konrad. Podziwiam go za to, że nie załamał rąk, świadomy tego, że nie ma już dla niego ratunku. Rozważył wszystkie za i przeciw i wybrał to co przynosiło największą korzyść jego ojczyźnie. cechy poezji barokowej na przykładzie twórczości wybranego poety W baroku polskim wyróżnić można trzy charakterystyczne nurty: barok kwiecisty, dworski barok sarmacki, dworkowy barok klasyczny, francuski 1. Barok dworski to styl zwycięskiego kościoła i absolutystycznej monarchii. Charakteryzuje się przepychem form literackich. Jego przedstawicielem jest A. Morsztyn. Głównymi cechami tego stylu są: · konceptyzm - niezwykłe pomysły, np.: porównanie zakochanego do trupa, przy czym ten drugi jest szczęśliwszy; · obfitość środków stylistycznych · wymyślne metafory - o cały wiersz może być czasami jedną metaforą, np.: "Do trupa"; o paradoks - coś sprzecznego z przyjętym mniemaniem, zwyczajem · hiperbolizowanie - wyolbrzymianie cierpień miłosnych; · alegorie - fortuna pokazywana jako piękna kobieta, która daje szczęście; miłość jako osoba do której zwraca się autor; Człowiek powinien odbierać poezję zmysłami. Godne poezji jest to co człowiek może pojąć zmysłem. Konceptyzm (marinizm) – twórca Giambattista Marino – nurt w poezji, którego celem jest zadziwienie i olśnienie czytelnika bogactwem środków językowych i skomplikowanych zabiegach językowych. Poezja intelektualna, zmuszająca do koncentracji na formie językowej, często zmysłowa. Temat miłości traktowany jest lekko. Mówi się że jest to przerost formy nad treścią. Morsztyn Do Panny – lekko ujęty temat miłości, w którym autor porównuje serce panny do twardych i niezniszczalnych przedmiotów Cuda miłości – miłość jest ujęta w tym utworze jako uczucie skrajne i pełne paradoksów. Porównywane są ogień i woda. Jest to kunsztowny popis poetycki. Stosowane są antytezy Niestatek – Wiersz składa się z jednego, rozbudowanego zdania. Pojawiają się anafory, przerzutnie i pointa. Opisuje w nim niestałość kobiety, spiętrzenie wielu paradoksów Do trupa – autor w tym utworze porównuje cierpienie człowieka zakochanego po stracie bliskiej osoby i cierpienie w chwili śmierci Niestatek II’ – wiersz składa się z dwóch skontrastowanych ze sobą części. W pierwszej przedstawia swoją ukochaną w korzystnym świetle. W drugiej strofie niedawne wdzięki zmieniają się w okropne defekty. Wszystko zależy od stanu emocjonalnego człowieka. Wyliczenia, kontrasty, paradoksy, trupizm (wprowadzenie elementów odrażających 1. Barok to styl ogółu szlachty, charakteryzujący się prostotą, a nawet prymitywnością. Oddaje on ksenofobię, czyli izolacjonizm szlachty, która nie chciała przyjmować nowości. Przykładem tego kierunku w baroku mogą być pamiętniki Paska, czy utwory Potockiego. Ich język jest prosty, rubaszny, nie stroni od wulgaryzmów. Zdania są długie, pełne wtrąceń łacińskich. W tym stylu pisane były mowy pogrzebowe, stołowe, itp. Sarmatyzm – ideologia szlachty polskiej w XVI i XVII wieku. Nazwa pochodzi od starożytnego rodu sarmatów, którzy zdobyli ziemię nad Wisłą Potocki Nierządem Polska stoi – krytykuje niestabilność rządu polskiego i ciągłe zmiany praw co w konsekwencji prowadzi do chaosu. Defektem jest również fakt że bogaci mogą zdziałać więcej niż biedni chłopi Pospolite ruszenie krytykuje postawę szlachty, która lekceważy zagrożenie wolności Ojczyzny. Szlachta nie jest zdyscyplinowana, leniwa i stoi w obronie Ojczyzny tylko dlatego że wróg zaskakuje ich podczas snu. Zbytki polskie – wyśmiewa chciwość i próżność szlachty, opętaną rządzą posiadania dóbr materialnych. Krytykuje postawę ludzi przy władzy którym obojętne są losy ojczyzny. Prorokuje kryzys dobrego rozwoju państwa. Pasek Cechy szlachcica sarmaty: - Kultura osobista na niskim poziomie - Lubowanie się w przepychu - Dewocyjna religijność - Interesowność przy wyborze żony - Awanturnictwo - Ksenofobia (przesadny patriotyzm) - Wierność tradycji i niechęć do tego co nowe - Gawędziarstwo - Ucisk niższych stanów szlacheckich - Przekonanie o własnej wyższości i oceń wzorce osobowe średniowiecza Średniowiecze nazywano epoką spod znaku krzyża i miecza. Istotnie: te dwa symbole średniowieczne określają oblicze ówczesnej kultury kościelnej i rycerskiej. Inspiracją dla rozwoju piśmiennictwa średniowiecznego jest filozofia i oparta na niej nauka Kościoła. Przesycone są one pierwiastkami etycznymi i posiadają charakter dydaktyczny, umoralniający. Korzystając z takich przesłanek, literatura tworzy określone wzory osobowe - ideały do naśladowania, przykłady życia zgodnego z ideałami, pełnego dobrowolnych wyrzeczeń i niezwykłej żarliwości w głoszeniu wyznawanych idei, a także przykłady wielkiego męstwa, odwagi cywilnej, hołdowania uczuciom wzniosłym i bezinteresownym, przykłady niezwykłych miłości i przyjaźni. Średniowiecze można określić jako epokę kultu świętych, szerzącego się we wszystkich krajach chrześcijańskich. Dominuje pogląd, iż osiągnięcie lepszego życia jest możliwe dopiero po śmierci; wszystko, co ziemskie, jest marnością, piękno i uroda jest złudzeniem; zaszczyty, majątek, sława rzeczą nietrwałą. W literaturze religijnej współistnieje kilka wzorców postaci. Są to przeważnie osoby świętych, owiane legendą, sławą niezwykłych czynów i cudów. Popularne są dwa wzorce osobowe. Pierwszym z nich jest postać świętego - nieugiętego bojownika, walczącego i ginącego za wiarę. Jest to ideał z czasów krucjat, chrystianizacji krajów pogańskich i walk z islamem, spokrewniony ściśle z literaturą rycerską. Drugi wzorzec religijnej literatury średniowiecznej to postać świętego - ascety, człowieka wyrzekającego się majątku, szczęścia osobistego, znoszącego w pokorze cierpienia, wiodącego mimo pańskiego, wysokiego urodzenia, życie skromne i pełne pobożności, życie opromienione dobrocią i miłością lub surowe, poddane licznym próbom i nakazom. Przykładem utworu, w którym przedstawiony jest taki wzorzec może być anonimowa "Legenda o świętym Aleksym". Powstała ona około V wieku w Syrii, w oparciu o motywy indyjskie, a do Europy dotarła około X wieku (przekład polski powstał około 1454 r.) i spowodowała prawdziwy kult tego świętego - ascety. We wstępie tego utworu autor zawiera prośbę do Boga o pomoc w spisaniu historii świętego. Aleksy mając dwadzieścia cztery lata, zgodnie z wolą ojca, żeni się z księżniczką, lecz w noc poślubną składa śluby czystości i postanawia wyruszyć w świat, aby umartwiając się służyć Bogu. Wyzbywa się wszelkich bogactw i cielesnych pokus, tuła się po świecie, żebrząc i znosząc upokorzenia, a wszystko po to, by osiągnąć szczęście wieczne. Po śmierci ogłoszono go świętym, a jego życie stało się wzorem godnym naśladowania. Podobną postacią świętego - ascety jest postać św. Franciszka z Asyżu. Porzuca on bogactwa, by służyć Bogu, poprzez miłość do bliźniego i zwierząt, radość, pokorę i ubóstwo. Jego życie jest spisane w utworze "Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu". Świeckim wzorem bohatera jest rycerz, człowiek obdarzony niezwykłymi przymiotami wojennymi, a przy tym jako lennik oddany swemu władcy. We wczesnych zachodnioeuropejskich poematach rycerskich ceni się głównie kunszt rycerski, odwagę, nadludzką siłę. To w epoce rozkwitu kultury dworskiej ważne stają się inne zalety: dążenie do doskonałości etycznej, dworność, zdolność do wielkiej miłości. Wielki rozwój epiki rycerskiej wystąpił we Francji w postaci tzw.. "chanson de geste", tj. pieśni o czynach. Najbardziej znany jest poemat "Pieśń o Rolandzie", opiewający męstwo i śmierć Rolanda, "rycerza bez skazy", przedstawionego na wzór legendarnych postaci ludowych i bohaterów homeryckich Roland był ideałem rycerza średniowiecznego. Posiadł wszystkie zalety rycerza, a więc - honor, który nie pozwolił mu prosić o pomoc, odwagę, która uczyniła go sławnym a także wierność. Roland do końca życia był wierny Bogu i królowi francuskiemu co potwierdził w ostatnich wypowiedzianych ojczyźnie i przywiązanie do niej (patriotyzm) widać, gdy Roland mówi "Nie daj Bóg, aby słodka Francja miała iść w pogardę" i kiedy ginie za króla, w imię Boga i ojczyzny - Francji. Był gotowy poświęcić swoje życie dla Boga, ojczyzny i dla damy serca. Inne cechy rycerza to: nadludzka siła i umiejętność walki, zapał i pragnienie walki, wierość w przyjaźni i męstwo. Ogromnie ważny jest honor rycerza poglądy na świat i życie człowieka epoki średniowiecza i odrodzenia Średniowiecze Augustynizm – św. Augustyn (354 – 430) nawrócił się z heretycznego podejścia do kościoła. Jest to filozofia dramatyczna ponieważ człowiek jest rozdarty między cielesnością – złem, a duchownością – dobrem. Według tej filozofii człowiek znajduje oparcie jedynie w Bogu. Do założeń religii chrześcijańskiej dostosował koncepcje Platona. Uznał idee za pierwowzory w umyśle Boskim. Napisał Wyznania , w których dokonywał autoanalizy połączonej z modlitwą. Franciszkanizm – program wiary i zarazem postawa wobec świata, wynikający z poglądów św. Franciszka z Asyżu(1182-1226), głoszącego miłość do Boga wyrażoną w miłości do świata, do ludzi i do wszelkiego stworzenia. Św. Franciszek i jego uczniowie (franciszkanie – wędrowny, żebraczy zakon, który stworzył), uprawiali rodzaj czynnej ascezy, gdyż łączyli surowe ubóstwo i posty ze służbą ubogim i chorym, prowadzili też aktywną działalność kaznodziejską, głosząc po świecie Dobrą Nowinę – kazania św. Franciszka do ryb i ptaków przeszły do legendy i stały się ulubionym elementem w sztuce ( Kwiatki św. Franciszka ) Mistyka – wiedza o przeżyciach mistycznych, wynikających z wiary w możliwość bezpośredniego obcowania z Bogiem i zespolenia się z nim przede wszystkim przez kontemplację i modlitwę. Przeżycia mistyczne mogą się wyrażać w postaci wizji, proroctw itp., a ich zapis może mieć wartość literacką (np.: pisma św. Jana od Krzyża) Scholastyka – (z grec. Spędzający czas wolny {zwłaszcza na nauce}) w szerszym znaczeniu wiedza szkolna, główny nurt filozofii zachodniego chrześcijaństwa, rozwijający się w IX-XIV w., usiłujący pogodzić zasady logiczne Arystotelesa z Biblią i zastosować je do rozumnego udowodnienia słuszności dogmatów wiary. Scholastyka wypracowała metodę dowodzenia apriorycznych, tzn z góry przyjętych twierdzeń, objawionych w Biblii; tym samym stała się podstawą średniowiecznej teologii. W późniejszym okresie przez scholastykę rozumiano sztywne, dogmatyczne filozofowanie i rozstrzyganie wątpliwości przez odwoływanie się do autorytetów. Brak samodzielności w myśleniu. Teocentryzm – (z grec. Punkt środkowy) pogląd sprowadzający wszystkie sprawy ludzkie do Boga, uznawany za najwyższą, jedyną godną uwagi wartość, podporządkowujący sprawom wiary wszystkie dziedziny życia i działalności ludzkiej, istnienie tylko dla Boga, gardzenie doczesnością i zwracanie myśli ku Bogu. Przykładem skrajnego teocentryzmu jest postawa ascety. Tomizm – od św. Tomasza z Akwinu (XIIIw.). Filozofia ta jest harmonijna. Polega ona na tym, że każdy człowiek został umieszczony na drabinie bytów. Każdemu z góry dany jest określony szczebel w hierarchii społecznej. Bóg ustalił rozumny ład świata i człowiek ma go podtrzymywać przez wypełnianie swych obowiązków wynikających z danej roli społecznej. Dostosował do teologii elementy filozofii Arystotelesa. Odrodzenie neoplatonizm – filozofia stworzona przez Platona, łączy elementy różnych filozofii grecko - rzymskiej oraz gnozy; oparty na przeciwstawieniu absolutu i materii stoicyzm – kierunek filozoficzny stworzony przez Zenona z Kition, który głosił postulaty zachowania trzeźwości umysłu oraz uniezależnienie się od pokus i smutków świata zewnętrznego za pomocą rozumu epikureizm – za cel życia uznawał rozważne dążenie do szczęścia i przyjemności, które może osiągnąć jedynie człowiek mądry i sprawiedliwy. Uważano, że trzeba żyć rozumnie, cnotliwie i sprawiedliwie. Warunkiem szczęśliwego życia jest brak cierpień irrenizm - pokojowe współistnienie kościoła i humanizmu antropocentryzm – (od grec. Anthropos) – człowiek; pogląd zakładający, że człowiek stanowi centrum wszechświata i że celem wszechświata jest jago dobro Humanizm – prąd umysłowy i kulturalny wyrażający zainteresowanie sprawami człowieka i otaczającą go rzeczywistością, troska o jego potrzeby, szczęście, godność i swobodny rozwój, wierzący w nieograniczone możliwości ludzkiego rozumu, zachęca do poszukiwania mądrości. Z humanizmem wiąże się rozwój nauki i piśmiennictwa, powstanie całej klasy ludzi uczonych - reformacja - ruch religijny, miał na celu reformację kościoła, rozwijający się w wieku XVI, skierowany przeciwko Kościołowi katolickiemu, jego dogmatyzmowi i zeświecczeniu duchowieństwa; doprowadził do powstania nowych, niezależnych od papieża wyznań i Kościołów protestanckich. Zapoczątkował je Marcin LUTER (1517). Zakonnik niemiecki wywiesił na drzwiach kościoła w Wittenberdze 95 tez. (krytykował w nich odpusty) na wybranych przykładach motyw śmierci i jego funkcję w literaturze średniowiecznej Zanim zaczniemy omawiać ten temat, zadajmy sobie pytanie: czym właściwie jest śmierć? "Współczesny słownik języka polskiego" podaje nam następującą definicję: "śmierć jest to ostateczne ustanie czynności życiowych" lub też "zaprzestanie pracy mózgu". I to wszystko. Ale my zadajemy pytanie: i co dalej? We wszystkich kulturach śmierć jest traktowana jako przejście do innego, często lepszego świata. Może to być chrześcijański Raj, greckie Pola Elizejskie. Możemy też się odrodzić w innym bycie( reinkarnacja). Jeśli się żyło źle, idzie się do Piekła. I właśnie taki podział na Niebo i Piekło obowiązuje w wierze chrześcijańskiej. Średniowiecze było okresem, w którym na pierwszym miejscu stawiano Boga i Kościół. Całe życie przebiegało na godnej służbie Bogu, a celem życia było umrzeć i pójść do Raju. Jak pisał św. Augustyn: "Na ziemi człowiek nie może osiągnąć ani szczęścia, ani dobra." Bardzo popularne było w tamtym okresie powiedzenie: "Memento mori", "pamiętaj o śmierci". Śmierć mogła nas bowiem zaskoczyć w każdym momencie. Przecież w średniowieczu toczyły się wojny. Miasto mogło zostać spalone lub złupione przez najeźdźców. W każdej chwili mogła wybuchnąć zaraza, dziesiątkująca ludzi. Średniowieczni ludzie musieli więc, chcąc nie chcąc, pogodzić się ze śmiercią. Próbowali ją oswoić. Biedaków pocieszała myśl, że po śmierci będą wolni od trosk życia doczesnego. Bogaci robili wszystko, by zapewnić swej duszy zbawienie. Popularne w tamtych czasach dzieło "Ars moriendi" opisywało sztukę dobrego umierania. Co należało zrobić przed śmiercią, by móc spokojnie umrzeć. Popularne były również obrazy przedstawiające tzw. Dance macabre, taniec śmierci. Innymi słowy, ludzie Średniowiecza robili wszystko, by oswoić się z myślą o śmierci. Oswajali ją, umieszczając jej motyw w sztuce i literaturze. A jak wyobrażali sobie śmierć średniowieczni literaci? Było wiele różnych "rodzajów śmierci". Mogła to być np. śmierć bohatera/ rycerza. Taki przykład śmierci znajdujemy w dziele "Pieśń o Rolandzie". Główny bohater umiera godnie, przyjmując śmierć jako nieuniknioną ostateczność. Takie wyobrażenie śmierci znajdujemy też w ww. księdze "Ars moriendi". Taki zgon bohatera jest jednym z toposów, obowiązujących w literaturze europejskiej. Inny opis śmierci znajdujemy w "Legendzie o św. Aleksym". Tutaj mamy zamieszczony opis śmierci świętego. Aleksy, po długim, ciężkim życiu, przyjmuje śmierć jako uwolnienie od doczesnego życia. Po jego śmierci następują cuda, które świadczą o tym, iż był on świętym. W polskich kronikach znajdujemy opis innego rodzaju śmierci i innym topos, związany ze śmiercią. Tym razem umiera król a topos ów, to słynne słowa "Ubi sont" "Gdzie są". Pytanie to podkreśla marność ludzkiego życia. Tylu przecież było wielkich ludzi: Aleksander Macedoński, Juliusz Cezar. Umarli i gdzie teraz sa te ich wielkie czyny? Nawet gdyby komuś udało się zdobyć świat, nie weźmie go przecież ze sobą do grobu. Kolejny, bardziej romantyczny opis znajduje się w "Dziejach Tristana i Izoldy". Umierają kochankowie, jednak nawet ta śmierć nie jest w stanie ich rozdzielić. Miłość silniejsza niż śmierć. W literaturze okresu Średniowiecza mamy jeszcze opisaną śmierć, która była najważniejsza dla wszystkich ludzi świata, przyniosła nam bowiem zbawienia. Mam tu na myśli śmierć Chrystusa w wierszu : "Posłuchajcie bracia miła". Umiera Chrystus, a jego śmierć jest opisana przez Maryję, jego matkę. Ten element, stabat mater dolorosa, stała matka boleściwa, jest innym toposem. Możemy go znaleźć nawet w dzisiejszych wierszach, takich jak "Stabat mater" Wittlina, "Żegnając się z matką" Gajcego, czy "Elegia o?( chłopcu polskim)" Baczyńskiego. W wierszu Villona, "Wielki Testament" znajdujemy ostrzeżenie: śmierć dosięgnie każdego, bez względu na jego majątek czy pochodzenie. Dlatego podmiot liryczny prosi nas, byśmy się nie wyśmiewali się z niego i jego przyjaciół, których powieszono, tylko byśmy się za nich modlili. Mamy pamiętać o śmierci, bo przyjdzie na pewno, nie wiadomo tylko kiedy. To samo przesłanie znajdujemy w znakomitym polskim dziele "Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią". Śmierć jest przedstawiona tutaj jako rozkładający się trup, który przyjdzie do każdego z nas., by nas ściąć swoją kosą. Tak więc w Średniowieczu było wiele rodzajów śmierci. Można było umrzeć jak bohater, godnie. Można było zostać wystawionym na pośmiewisko, jak w "Wielkim testamencie". Można było być pewnym jednego. Śmierć przyjdzie. Kiedy? Tego nie wiedział nikt. Przez zamieszczanie śmierci w dziełach literackich i na obrazach, ludzie próbowali ją oswoić, pogodzić się z nią, zrozumieć dlaczego Bogurodzicę uznajemy za arcydzieło polskiej poezji literatury średniowiecznej "Bogurodzica" to zabytek języka polskiego, a równocześnie nieformalny hymn państwowy, śpiewało ją rycerstwo polskie w ważnych momentach dziejowych, między innymi w bitwie pod Grunwaldem i pod Warną. Utwór powstał na przełomie XIII i XIV w., ale najstarszy zachowany tekst pochodzi z XV w. Pierwsza zwrotka tej pieśni to modlitwa skierowana do Matki Bożej, będąca prośbą o wstawiennictwo u Chrystusa o wyjednanie obfitych łask, o dobrobyt w życiu ziemskim i wieczne życie po śmierci. W drugiej zwrotce prośba zbiorowego podmiotu lirycznego skierowana jest do syna Bożego, aby przez wzgląd na Jana Chrzciciela wysłuchał On modlitw i zesłał proszącym łaskę pobożnego życia, zaś po śmierci dał im życie wieczne. Obie strofy kończą się taką samą formułą liturgiczną "Kyrie eleison", która w tłumaczeniu brzmi. "Panie zmiłuj się nad nami". Zwrot ten pełni wielorakie funkcje. Przede wszystkim jest refrenem, a więc podkreśla pieśniowy charakter utworu. Zaznacza, że mamy do czynienia z modlitwą oraz podkreśla prośby kierowane do Chrystusa za pośrednictwem Bogurodzicy. W wierszu tym zwraca uwagę symboliczna liczba 4, do której często nawiązywali ludzie średniowiecza, którą współtworzą w "Bogurodzicy" święte osoby: Matka Boska, Chrystus, Bóg i Jan Chrzciciel. Język "Bogurodzicy" jest niezwykle zwięzły, a mimo styl ma cechy krasomówcze, czego dowodzą częste, wplecione w tekst apostrofy. Apostrofę stanowi cała pierwsza zwrotka. "Bogurodzica" jest wierszem zdaniowo-rymowym, nie przestrzegającym wymogu jednakowej liczby sylab w poszczególnych wersach. Są rymy , zarówno zewnętrzne, jak i wewnętrzne, wewnątrz wersowe. Jest to wiersz asylabiczny zdaniowy. Jej najstarszym dwu strofom towarzyszy melodia; pieśń śpiewana chóralnie, jednogłosowo bez akompaniamentu instrumentowego. Jest to tzw. monodia, charakterystyczna dla średniowiecznych chorałów, czyli łacińskich śpiewów liturgicznych kościoła. Hymn – od grec. Pieśń pochwalna sławiąca Bóstwo, podniosła w tonie. Najstarsza wersja(pochodzi prawdopodobnie z XIII wieku) zachowana w odpisie z 1407 r., składa się z dwóch zwrotek. Ma postać błagalnego hymnu, zawierającego wezwania i prośby modlitewne. W pierwszej zwrotce zbiorowy podmiot wypowiadający zwraca się do tytułowej Bogurodzicy(rodzicielki Boga – Marii) o wstawiennictwo u jej syna – Chrystusa. W drugiej części zwraca się wprost do Jezusa (Bożyca) o to by usłyszał modlitwę i spełnił jego pragnienia. Prosi o rzeczy proste i niewyszukane; dostatni, pobożny żywot, a po śmierci o dalsze szczęśliwe istnienie w raju. Pieśń odzwierciedla średniowieczny teocentryzm – Matka Boska pośredniczy między ludźmi a Bogiem, który jest panem losu człowieczego, zarówno za życia jak i po śmierci, dlatego warto prosić go o łaskę. Bogurodzica zawiera szereg archaizmów (wyrazów, które już dawno wyszły z użycia) : leksykalnych (np.:dziela – dla), fleksyjnych(np.: Bożyc – syn Boga) fonetycznych (sławiena – sławiona) składniowych (Twego dziela – dla Twego). Bogurodzica jest pierwszą pieśnią Maryjną, a w dawnych wiekach była pieśnią bojową i hymnem narodowym. walkę z sarmatyzmem i cudzoziemszczyzną w literaturze polskiego oświecenia Utwory z krytyką cudzoziemszczyzny: - "Powrót posła" Niemcewicza; - "Żona modna" Ignacego Krasickiego; Satyra "Żona modna" ukazuje w różnych sytuacjach modną szlachciankę, tworząc świetny portret damy rozmiłowanej w zbytkach, kapryśnej, często bezmyślnie marnotrawiącej majątek męża. Pełen humoru jest obraz przenoszącej się do majątku męża młodej żony obładowanej niepotrzebnymi, ale za to modnymi, drobiazgami, zabawne są jej miny i humory na widok tradycyjnego dworu szlacheckiego, który wkrótce za grube pieniądze ozdobi tak, że "przeszedł warszawskie pałace", bawią jej kaprysy i cicha uległość męża, który wziął za nią w posagu kilka wiosek. Wszystko to bawi, ale satyra porusza ważną wówczas sprawę - marnotrawienia majątków i życia nad stan w sytuacji, gdy kraj podejmował próby odbudowy gospodarczej. Utwory z krytyką sarmatyzmu: - "Sarmatyzm" Franciszka Zabłockiego - sarmata to okrutny dla poddanych, ograniczony umysłowo, chciwy warchoł, który w imię własnych korzyści gotów doprowadzić do zguby ojczyzny; - "Myszeida", "Pan Podstoli", "Pijaństwo" Ignacego Krasickiego; "Myszeida" atakowała przejawy kultury sarmackiej, barokowego dziejopisarstwa i negatywnych mechanizmów społecznych. Wojna myszy i kotów w wielu scenach zawierała jasne aluzje dotyczące funkcjonowania państwa. "Powrót posła" Niemcewicza. Pijaństwo Satyra ta zabawna jest tylko z pozoru. Nałogowy pijak, narzekający na ból głowy po kolejnej libacji, opowiada znajomemu o przebiegu suto zakrapianych spotkań z kompanami. Są c327 w nich hałaśliwe, niemądre kłótnie na tematy polityczne, są i ordynarne bójki, których świadkami jest służba. Dziesięć opróżnionych butelek spowodowało "nudności i guzy i plastry". Niepokojąca brzmi zakończenie utworu, w którym nie całkiem jeszcze trzeźwy szlachcic, po wyrażeniu pragnienia "Bogdaj w piekło przepadło obrzydłe pijaństwo" i po wysłuchaniu umoralniającej nauki, że ten "którego ujęła moc trunku, człowiekiem jest z pozoru, lecz w zwierząt gatunku godzien się mieścić", na pytanie "gdzie idziesz?" - odpowiada - "napiję się wódki". "Do króla". Utwór jest zbudowany w wypowiedzi skierowanej do króla Stanisława Augusta. W tej wypowiedzi zostały obalone wszelkie zarzuty pod adresem króla. W rzeczywistości są godnymi głośnej pochwały zaletami monarchy: miłość, polskie pochodzenie, mądrość, troska o poddanych. Takie stawianie sprawy demaskuje głupotę i wstecznictwo myślenia konserwatystów szlacheckich, o czym mówi autor z ironią często bolesną i zaprawioną grozą. Krasicki w sposób mistrzowski obalił zarzuty skierowane pod adresem Stanisława Augusta. Powrót posła" jest pierwszą polską komedią polityczną. Porusza aktualną problematykę polityczną kraju, sprawę nowego ustawiania w Polsce władzy prawodawczej i wykonawczej. Związana jest ściśle z działalnością Sejmu Czteroletniego w okresie szczególnego napięcia politycznego i dramatycznej sytuacji narodu. Słychać tu echo wszystkich ważniejszych problemów rozpatrywanych przez sejm Czteroletni. "Powrót posła" agituje na rzecz programu stronnictwa patriotycznego i ośmiesza przeciwników reform. Zohydza przekupnych magnatów i ciemnych konserwatystów, takich jak Starosta Gadulski i Szarmancki. Przez to komedia ta stała się najostrzejszą w literaturze polskiej satyrą na sarmatyzm w życiu politycznym, apelująca do sumień ludzkich. By zdemaskować konserwatystów autor posłużył się kpiną i ironią. Zadowolony z siebie starosta Gadulski niemal z dumą chwali się swoim nieuctwem ciasnotą poglądów: "Ja, co nigdy nie czytam lub przynajmniej mało, wiem, że tak jest najlepiej, jak przedtem bywało". "To, co przedtem bywało" budzi jego szczery entuzjazm. Broni zaciekle liberum veto, z czułością wspomina czasy saskie, kiedy "człek jadł, pił, nic nie robił i suto w kieszeni". Ostro atakuje "nowomodne głowy" i choć Podkomorzy zaznacza, że to one właśnie "wskrzeszają mądrą wolność, skracają swawole". Starostę niewiele obchodzą płynące z tego korzyści dla Polski, gdyż nie bardzo widzi sobie w nowych warunkach bez możliwości korzystna ze "złotej wolności szlacheckiej". Kompromitują go poglądy polityczne dotyczące sojuszów Polski i jej roli na arenie europejskiej. Polska powinna, według niego "cicho siedzieć" a sojusze zawierać z krajami leżącymi od niej daleko, gdyż wprawdzie jej nie pomogą, ale przynajmniej dają pewność że nie zaszkodzą. Starosta to typowy polityk konserwatysta, który nie chce zmian w przeciwieństwie do samego Niemcewicza, który wykorzystuje swój talent, aby agitować za zmianami proponowanymi przez posłów Sejmu Czteroletniego 9. 20 mitologicznych frazeologizmów węzeł gordyjski - trudny problem puszka Pandory - źródło nieszczęść nić Adrianny - nieoczekiwana pomoc syzyfowa praca - bezsensowny, daremny trud stajnia Augiasza- nieład, bałagan pięta Achillesa - słaby punkt róg Amaltei - dobrobyt, obfitość beczka Donoid - niekończący się bezsensowny trud prace Herkulesa - ogrom pracy olimpijski spokój- miejsce, gdzie jest cicho i spokojnie paniczny strach - panika, trwoga prometejski czyn - buntowniczy, heroiczny, twórczy arkadyjski nastrój - sielankowy, szczęśliwy, beztroski pod egidą - pod opieką, przewodnictwem w labiryncie - trudna zawiła sytuacja pytyjska odpowiedź - niejasna, dwuznaczna ikarowskie loty - śmiałe, ryzykowne przedsięwzięcie koń trojański - podarunek przynoszący nieszczęście laury olimpijskie - nagroda dla zwycięskiego zawodnika męki Tantala - dręczące niezaspokajanie pragnienia dramat ojca i filozofa w trenach Kochanowskiego Tren - pochodzi od łacińskiego słowa szloch, płakanie. Należy do poezji żałobnej powstałej w Starożytnej Grecji, pieśń lamentacyjna napisana po śmierci ukochanej osobie, rozpamiętująca czyny zmarłego, oraz zawierająca pochwałę. Autorem pierwszych terenów jest Simon Simonides. Czasami tren może mieć formę epitafium (krótkie utwory żałobne pisane na grobach). Jan Kochanowski napisał cykl XIX trenów w 1580 po śmierci niespełna trzyletniej córki Urszuli Analiza wybranych trenów. Tren I Na wstępie pierwszego trenu autor umieszcza inwokację w której prosi wszystkich lamentujących, rozpaczających (Simonidesa, Heraklita) aby pomogli mu opłakiwać śmierć córki: "A mnie płakać mej wdzięcznej dziewki pomożecie " Wyjaśnia, że śmierć zabrała córkę, pozbawiła go w ten sposób wszelkich radości. W trenie tym znajduje się porównanie homeryckie, gdzie śmierć dziecka porównana jest do smoka, który długo je obserwował, a potem porwał. Jako humanista wie, że dziecko już nie wróci. Kończy tren pytaniem retorycznym, w którym wyraża uczucia bezradności, zagubienia. Uczucie rozpaczy pogłębia używając wyrazu "Wszytki" Tren I i II informuje nas o przyczynie żalu i zagubienia. Są zbudowane na wzorach antycznych (inwokacja, porównanie homeryckie) Tren III - w utworze tym przybliża postać zmarłej córki i mówi o jej zaletach takich jak rymy, wdzięczne ukłony. Tren V - zbudowany jest na zasadzie rozbudowanego porównania honeryckiego, gdzie Urszulka porównana jest do małego drzewka oliwki i nieostrożnie podcięta przez ogrodnika pielęgnującego sad. Tren kończy się pytaniem retorycznym, w którym autor zwraca się do Persefony dlaczego zabrała mu dziecko: " .... O zła Persefono, Mówiłaś, że wielu złom dać upłynąć pono?" Tren VII wspomina ubiory Urszuli, które oddają ojcu żalu. Dalej autor wspomina obrzęd ludowy wyposażania panny młodej posagiem, niestety jej posagiem po śmierci stała się licha sukienka i zbita prosta skrzynka. Tren VIII Wspomnienia wciąż dręczą i nie dają zapomnieć o ukochanej osobie. Pisze o tym poeta w "Trenie VIII", rysując dokładny portret psychologiczny Urszulki, która zawsze była wesoła i roześmiana, wypełniała sobą wszystkie kąty domu: "wdzięcznym szczebiotem" zabawiała ojca i matkę. PO jej odejściu nastała straszliwa pustaka w domu, która potęguje ból rodziców: "Teraz wszystko umilkło, szczere pustki w domu, Nie masz zabawki, nie masz rozśmiać się nikomu, Z każdego kąta żałość człowieka ujmuje, A serce swej pociechy darmo upatruje" Tren IX Poeta zaczyna wątpić w mądrość i filozofię starożytnych myślicieli. Spowodowane to jest narastaniem i potęgowaniem bólu. Tren X Zbudowany jest z pytań retorycznych, w których autor poczyna wyrażać zwątpienie w Boga. Ból powoduje załamanie wiary. Poeta usiłuje odnaleźć Urszulkę w świecie wyobrażeń różnych religii. Tren XI Rozpacz poety sięga a zenitu i autor obawia się o utratę rozumu: Żałości! Co mi czynisz? Owa już oboje Mam stracić: i pociechę, i baczenie swoje" Tren XV Poeta poszukuje ukojenia swego żalu Tren XIX Poeta stara się spojrzeć na życie ludzkie bardziej trzeźwo, stara się znaleźć ukojenie bólu. W tym trenie zjawia się autorowi we śnie jego zmarła matka z Orszulką na ręku i koi jego serce wiadomością, że jego córeczka zaznaje już wiecznej szczęśliwości w niebie, a poprzez swą przedwczesną śmierć uniknęła wielu trosk, cierpień i smutków, które zapewne spotkały ją w doczesnym życiu. Matka poety apeluje do rozsądku, przypominając synowi, że wszyscy ludzie są śmiertelni i każdy ma wyznaczony czas życia i śmierci. W zakończeniu tego trenu poeta paraduje maksymę Cycerona: "humona humane ferenda" czyli "ludzkie poglądy ludzkie noś" W myśl tej maksymy należy z godnością przeżywać wszystko to, co człowiekowi może się przydarzyć. Spokojne i dostatnie bytowanie w Czarnolesie - podzielone między poezję, życie rodzinne i towarzyskie oraz dozór nad gospodarstwem - przerwał wypadek, który zaważył i na podstawie życiowej i na dalszej twórczości Kochanowskiego. Zmarła mała, niespełna trzyletnia córeczka poety, najbardziej przez niego ukochana i zapowiadająca - w mniemaniu rodziców - zdolności poetyckie. Kochanowski bardzo głęboko odczuł zgon ukochanej Urszulki. Ból i rozpacz ojcowska znalazły ujście w poezji. Z bólu tego wyrósł cykl XIX wierszy litycznych poświęconych zmarłej, zwany trenami twórczość Mikołaja Reja i omów jej znaczenie dla rozwoju literatury polskiej Twórczość Mikołaja Reja. Mikołaj Rej jest nazywany ojcem piśmiennictwa polskiego. Na określenie to tym bardziej w pełni zasłużył, że ślady lektur utworów poety odnajdujemy u wielu jego bezpośrednich następców: Jana Kochanowskiego, Stanisława Orzechowskiego czy Sebastiana Grabowieckiego. Zasługi Reja dla rozwoju polszczyzny literackiej przyczyniły się w znacznym stopniu do pełnego, europejskiego rozkwituojczystej literatury tworzonej przez Jana z Czarnolasu. Krótka rozprawa - porusza wiele kwestii politycznych, społecznych i obyczajowych ówczesnej Polski, a jej treść związana jest z początkowym, pełnym jeszcze nadziei, etapem walki szlachty o egzekucję praw, dóbr koronnych. Reprezentanci trzech głównych stanów: Pan (szlachta), Wójt (chłopstwo), Pleban (duchowieństwo) prowadzą bogaty w realia życiowe dialog, który ujawnia zasadnicze problemy nurtujące ówczesne społeczeństwo: kwestie przekupnego sądownictwa, nadużyć przy eksploatacji żup solnych, czy brak stałego systemu obronnego kraju. Wiele także uwag poświęconych jest problematyce odpowiedzialności za kształt moralno-obyczajowy życia publicznego RP. Pan i Wójt negatywnie oceniają wiele zjawisk natury religijno-kościelnej: drwią z praktyki sprzedawania odpustów, wyrażają zaniepokojenie bogatą i nastawioną na teatralny efekt liturgią obrzędów katolickich, ujawniają materialną interesowność księży w spełnianiu praktyk religijnych (kolęda). Podniesiony zostaje także problem rozrzutności życia szlacheckiego: nieumiarkowanie w jedzeniu i piciu, niszczącemu zasiewy obyczajowi myśliwskie- mu czy nałogom hazardowym. "Krótka rozprawa" to jeden z pierwszych polskich utworów o tematyce społecznej. Żywot człowieka poczciwego - w dziele tym ukazany jest szlachecko - ziemiański ideał życia ludzkiego. U źródeł humanistycznej refleksji Reja leży silne przekonanie o głębokim związku człowieka z naturą, z przyrodą. Życie ludzkie w utworze renesansowego poety zostaje przedstawione adekwatnie do cyklu roku przyrodnicze- go: od wiosny-dzieciństwa po jesień-starość. Rejowy "człowiek poczciwy", to szlachcic, ziemianin, gospodarz, mąż i ojciec, to człowiek układający swe życie w zgodzie z prawami natury dyktowanymi przez rozum i sumienie. Rejowa humanistyczna wizja osoby ludzkiej żyjącej w zgodzie z naturą jej uniwersalnymi prawami, przyrodą, jej biologicznym cyklem będzie wielokrotnie w polskiej literaturze powracała. czym polega związek renesansu z antykiem. Omów na wybranych przykładach Odprawa posłów greckich" Jana Kochanowskiego najbliższa jest twórczości Eurypidesa, bowiem fatum (przekleństwo, wina, wola bogów) nie ma żadnego znaczenia dla rozwoju akcji. Podobnie jak u Erypidesa wszystko jest dziełem ludzi. Tragedia Kochanowskiego respektuje również zasadę jedności miejsca, czasu i akcji oraz wykorzystuje klasyczne formy podawcze dramatu antycznego: relacja Posła o przebiegu rady pozwala uniknąć wprowadzenia na scenę większej ilości postaci. "Odprawa posłów greckich" wzorem tragedii starożytnych, dzieli się na epeisodia i stasima; epeisodion - to część dialogowa utworu, stasimon zaś - prezentuje wystąpienia Chóru. Monolog Antenora informujący o preakcji (a więc o lądowaniu Greków domagających się zwrotu Heleny) pełni rolę prologu. W utworze Kochanowskiego rola bogów została wyeliminowana. Czy Helena wróci do Grecji wraz z posłami zależy tylko i wyłącznie od ludzkich decyzji, od rady trojańskiej, która ma zebrać się, aby rozważyć odpowiedź na żądania greckich wysłanników. Konfliktu tragicznego utworu Kochanowskiego trzeba więc doszukiwać się nie w konstrukcjach bohaterów, ich losu i działania, ale w samym temacie dramatu. Wojna bądź pokój - ta konsekwencja decyzji Rady - staje się sytuacją probierczą, która sprawdza wartość moralną społeczeństwa. "Odprawa posłów greckich" okazuje się w takim kontekście tragedią racji politycznych, społecznych, moralnych, które decydują o losach ojczyzny - zbiorowości. Racje te zostają w utworze jednoznacznie przeciwstawione: prywata - odpowiedzialności za państwo, polityczna lekkomyślność - surowej rozwadze, dążenie do wojny - umiłowaniu pokoju. Tragedia Kochanowskiego buduje więc sytuację, w której losy państwa znajdują się w rękach ludzi; od ich decyzji zależą dalsze dzieje zbiorowości. Aleksander, Ikeaton, młodzież arystokratyczna Troi reprezentują polityczną i moralną niedojrzałość. Ich prywata, lekkomyślność, brak odpowiedzialności za dobro wspólne doprowadza do wojny. Przedstawicielem z kolei moralnej i politycznej mądrości jest Antenor - bohater, który wykorzystuje wszelkie możliwości, aby nie dopuścić do tragicznego finału. Ważną postacią jest także Ulisses, którego sławny monolog zapowiada "zginienie nierządnego królestwa". Proroctwo Kasandry wieńczy patriotyczno-obywatelski sens utworu: tak giną królestwa, których obywatele nie kierują się prawością umiłowaniem zgody i pokoju. Przestrogę "nierządnemu królestwu" wypowiada także Chór złożony z panien trojańskich. Pieśń "Wy, którzy pospolitą rzeczą władacie" ustanawia odpowiedzialność władców za powierzony im lud i państwo. Król Priam okazuje się w kontekście słów Chóru władcą słabym, niezdecydowanym, uzależnionym od parlamentaryzmu. Słowa te odniesione także do Aleksandra nabierają sensu tragicznej przepowiedni: Przełożonych występki miasta zgubiły I szerokie do gruntu carstwa zniszczyły. Tragedia humanistyczna Kochanowskiego wyznacza moralny i polityczny zakres odpowiedzialności za państwo - ojczyznę. Losowi Troi: spalonemu miastu, śmierci kobiet i mężczyzn można było zapobiec. Naczelną ideą "Odprawy posłów greckich" staje się więc polityczno-obywatelska przestroga. Ma ona zasięg uniwersalny: zawsze i wszędzie "królestwo nierządne" musi zginąć. rozumiesz pojęcie konfliktu tragicznego (Antygona) Konflikt tragiczny – konflikt jednostki z siałami wyższymi (losem, prawami historii, interesem społecznym) Sofokles w tragedii Antygona przedstawia tytułową bohaterkę postawioną w sytuacji konfliktu tragicznego. Musi ona zdecydować, czy wbrew zakazowi króla Kreona pochowa zwłoki swojego brata, Polinejkesa. Stoi w obliczu potwornego wyboru – jeśli usłucha zakazu (tak zrobiła jej siostra Ismena), skaże swego brata na wieczną tułaczkę u bram Hadesu, narazi się Bogom, nakazującym chowanie zmarłych, okaże się w końcu wiarołomną siostrą. Z drugiej strony jeśli zakaz złamie, poniesie karę (śmierć). Jej rozpaczliwe próby przebłagania władcy (współkochać przyszłam nie współnienawidzić), zdają się na nic, wybiera wię wyjście zgodne z jej poczuciem godności i honoru. Postawiona wobec śmierci fizycznej lub moralnej wybiera pierwsze wyjście. Zza grobu odnosi zwycięstwo nad nieustępliwym Kreonem – śmiercią samobójczą ginie jego syn (narzeczony Antygony) oraz jego żona. Celem tragedii jest katharsis, duchowe oczyszczenie jakiego doznaje widz, przejęty losami bohaterów. Współczując im, doznaje ulgi, wyzbywając się złych namiętności. dlaczego fraszki Kochanowskiego można nazwać lirycznym pamiętnikiem poety Kochanowski był poetą bardzo wybitnym i posiadającym wielkie poczucie humoru. Zawsze jednak wiedział jak daleko jego żarty mogą sięgać. Dzięki temu był bardzo lubiany, a fraszki Kochanowskiego, traktowane przez samego autora jako pamiętnik, są ciekawe i opisują w sposób przystępny ludzkie niedoskonałości i problemy. Kochanowski stara się pouczyć ludzi, ale w taki sposób, by nikogo nie urazić. Fraszki mówią o wszystkim: o królu, o szlachcie, o chłopach, o miastach, wsiach, o wojsku, o religii ,o zabawach i o pijaństwie. Częstym bohaterem fraszek jest sam pisarz, o czym świadczą zarówno fraszki autobiograficzne, jak i wypowiedzi na temat własnej twórczości oraz liczne uwagi o fraszce i jej charakterze. Właśnie w tych krótkich utworach tak bardzo widoczna była filozofia epikurejska. Właśnie hasło Horacego, jako zapewne wielkiego wzorca poety, carpe diem , było bardzo wyraźnie ukazane. Dla człowieka renesansu liczyła się dobra zabawa, biesiada do rana i żarty, co potwierdza fraszka O doktorze Hiszpanie : Jedna nie wadzi, daj Ci Boże zdrowie! By jeno jedna – doktór na to powie. (...)A doktorowi mózg się we łbie mąci. Trudny – powiada – mój rząd z tymi pany: Szedłem spać trzeźwo, a wstanę pijany. Jednak cała zabawa, pieniądze i inne dobra ziemskie dla na nic się zdadzą artyście odrodzenia, jeśli nie będzie mu dopisywało zdrowie. We fraszce Na zdrowie Kochanowski twierdzi: Że nic nad zdrowie Ani lepszego, Ani droższego; Bo dobre mienie, Perły, kamienie, Także wiek młody I dar urody, Miejsca wysokie, Władze szerokie Dobre są, ale – Gdy zdrowie w cale. W swoich pieśniach również ukazał motyw życia chwilą, o czym świadczy cytat z Pieśni XIV z ksiąg pierwszych: (...) gdy raz młodość minie, już na wiek wiekom ginie Wówczas Kochanowski z małą nostalgią ukazuje, że jeżeli stracimy czas na błahostki, to nie będziemy już mieli czasu nawet na rzeczy bardzo dla nas ważne. Ten fragment uświadamia nam, że dla ówczesnego humanisty ważną rolę odgrywa epikureizm, czyli pogląd mówiący, że szczęście daje korzystanie z każdej chwili życia. W tych strofach Kochanowski ukazuje ogromnie dużo renesansowej wizji świata. - miłosne ( O miłości Do Hanny Do dziewki – utwory luźne i lekkie pisane wg mody) - patriotyczno – historyczne ( Na sokolskie mogiły – hołd poległym Na most warszawski – hołd technice ówczesnej) – obyczajowo – satyryczne ( O kapelanie – krytyka pijaństwa i trybu życia duchownych O kaznodziei – krytyka życia duchownych, nie przestrzegają zasad, które głoszą) 1. O żywocie ludzkim – autor mówi że nasze życie to jedna wielka fraszka. Jego zdaniem jesteśmy kukiełkami w rękach losu , które po przedstawieniu schodzą ze sceny życia. To co posiadamy ma bardzo małą wartość ponieważ szybko przemija 2. O żywocie ludzkim – opisuje niezadowolenie Pana oglądającego ziemskie sprawy i sceny. Poecie wydaje się że Bóg jest obojętny na ludzkie zło, ponieważ nie reaguje na nie. Wydaje mu się, że Bóg nie jest wyrozumiały wobec ludzi 3. Ku Muzom - poeta wyraża chęć osiągnięcia wiecznej sławy i pozostawieniu po sobie pamiątki w postaci swoich dzieł. Nie zależy mu na pamiątkach materialnych. W utworze tym przeważa motyw egregi monumentum lub też motyw horacego 4. Do gór i lasów poeta nawiązuje do swojego życia i podróży, które odbył. Opisuje także sprawy dotyczące jego pozycji księdza i niedoszłej funkcji opata. Preferuje zasadę carpe diem , którą się kieruje w życiu 5. Na do w Czarnolesie - autor podkreśla, że najważniejsze w życiu jest zdrowie i czyste sumienie oraz uczciwość. Należy także tak przeżyć życie, aby doczekać się poczciwej starości. Dobra materialne zdaniem autora są mało ważne Molierowska – bawi czy przeraża? Omów na wybranym przykładzie Jean Baptiste Poquelin – tak nazywał się naprawdę Molier. Był to najwybitniejszy francuski komediopisarz i aktor. Napisał on wiele komedii Świętoszek i Skąpiec . Rzadko czytam książki, ale do lektury tych dwóch utworów skusiła mnie informacja o tym, że Molier
Jesteś w: Ostatni dzwonek-> Pieśń o Rolandzie Tło historyczne wydarzeń przedstawionych w „Pieśni o Rolandzie” Historia, z którą mamy do czynienia w poemacie jest oparta na historycznym incydencie o stosunkowo niewielkim znaczeniu, a mianowicie bitwie w wąwozie Roncevaux (Roncevalles, Ronsewal). 17 sierpnia 778 roku wojska frankijskie Karola Wielkiego, na których czele stał
Rycerskość – tradycja przebrzmiała "Pieśń o Rolandzie". Rozpatrując problem rycerskości na podstawie eposu Pieśń o Rolandzie musimy zastanowić się czy mamy brać pod uwagę przykład Rolada jako rycerza średniowiecznego czy rycerskość samą w sobie. Ideał rycerza jakim był Roland musiał spełniać mnóstwo warunków. Najważniejszym z nich była miłość do Boga i swojego władcy. Miłość wręcz szaleńcza i ślepa, takim właśnie ideałem rycerza był hrabia Roland, wierzył w swoje ideały wypełniał je do ostatnich chwil swojego życia. Natomiast samą regułę i kodeks rycerskości stworzył w Anglii król Artur; zebrał sobie zastęp rycerzy i zwykł był siadać z nimi przy okrągłym stole, od czego nazwano ich "rycerzami okrągłego stołu". Jako patrona obrali sobie świętego Jerzego, on jeden, bowiem z pośród świętych był jeźdźcem. Stworzył on kodeks rycerski, którego głównymi punktami były: Bądź zawsze przygotowany, zawsze w zbroi, którą wolno zdjąć tylko na spoczynek nocny. Broń biednych i pomagaj im, bo sami nie mogą się bronić. Staraj się nikogo nie dotknąć, nie obrazić. Bądź gotów walczyć w obronie Anglii. Cokolwiek robisz, rób starannie i zdobądź dobre imię. Nie łam nigdy przyrzeczeń. Honoru kraju broń swym życiem. Raczej zgiń z honorem, niżbyś miał żyć we wstydzie. Jak widać kodeks ten nie mowi nic o tym że rycerz ma ślepo wierzyc w Boga i przelewać krew ludzi którzy tego nie robią, dlatego też problem rycerskości jako tradycji przebrzmiałej jest dosyć trudny do rozwiązania na podstawie życia i czynów hrabiego Rolanda, bo jak się maja do siebie dwie podstawowe zasady rycerskości, mianowicie: Broń biednych i pomagaj im, bo sami nie mogą się bronić oraz Staraj się nikogo nie dotknąć, nie obrazić do tego co wyprawiał Roland w swej ślepej swojej wierze w Boga, dla swoich wrogów był okrutny, w walce ukazywał swe rycerskie umiejętności. Swym mieczem – Durendalem – zabijał ogromną ilość pogan. Zadziwiał siłą ciosów, rozcinał głowy, pancerze, wielokrotnie przerąbywał przeciwników na pół, wykazuje się tez wielka charyzmą to za nim nim tysiące Francuzów z bojowymi okrzykami podąża nawet na pewną śmierć. Krzyczy: Bijcie panowie (...) walczcie o waszą śmierć i o wasze życie, iżby słodka Francja nie doznała przez nas hańby!, Czy rzeczywiście zabijanie w imie Boga jest rycerskie, na pewno dla Rolanda tak, dla jego wojska także to oni wierzą ze nie mają innego wyboru i giną w walce. Oczywiście biorąc pod uwagę inne punkty kodeksu rycerskiego, hrabia Roland okazuje się rycerzem idealnym, wręcz perfekcyjnym, bierze udział w najbardziej niebezpiecznych bitwach, W starciu tylnej straży z niewiernymi, był zbyt dumny by wzywać posiłki. Zrobił to dopiero wtedy, gdy większość jego rycerzy była już zabita, a i on sam był bliski śmierci, wolał zginąć, niż być pomówionym o brak odwagi, Hrabia nie walczył z Saracenami dla łupów, które stanowiły dla niego wartość drugorzędną, lecz w imię swojej wiary (ideałów). Roland uwielbiał niebezpieczeństwo i zawsze potrafił się z nim rozprawić. Na koniec, gdy zostaje sam ze śmiertelną raną, na pobojowisku., płacząc, znosi poległych Francuzów do arcybiskupa, aby udzielił im błogosławieństwa. Czując, że śmierć się zbliża, próbuje złamać swój miecz, aby nie dostał się w ręce pogan. Chce, aby cesarz Karol powiedział, że umarł jako zwycięzca. Wchodzi więc na górę i obraca głowę w stronę zabitych wrogów. Wyciąga ku niebu rękawicę i modli się o odpuszczenie grzechów. Bije się w piersi i błaga o przebaczenie. W końcu umiera. Widać że hrabia Roland był perfekcjonistą w tym co robił w dla ideałów które wierzył. Natomiast, czy Rycerskość jest tradycją przebrzmiała? Nie sądzę, biorąc pod uwagę to ze jak widzimy o rycerskości świadczą ideały, w jakie wierzymy. A że żyjemy w innych w innych czasach zmienił się po prostu jej kodeks i warunki bycia rycerskim, na pewno i dzisiaj znajda się ludzie, którzy oddadzą życie za swoje ideały, a czy kiedyś ktoś napisze o nich pieśń? My się już nie dowiemy.
Dla tych, którzy już chcą rozpocząć przygotowania do matury z języka polskiego i zapoznać się z kanonem obowiązujących lektur, zamieszczamy dokładną rozpiskę tego, co należy
Materiały dodatkowe: e-podręczniki:Dał nam przykład hrabia Roland, jak umierać mamy – tu świetne filmy profesora Bednarka: o genezie utworu, o ars moriendi, obudowie utworu,Nie tylko Durendal…ćwiczenia interaktywne Pełen tekst utworu – wolne lektury, audiobook na yt. Zadanie dodatkowe (Którego z rycerzy wolałbyś mieć za towarzysza broni? Dlaczego? Zapisz odpowiedź w formie wypowiedzi argumentacyjnej [Teza – minimum 3 argumenty – podsumowanie]) można przesyłać do końca tygodnia (niedziela). Oceny – oczywiście, tylko pozytywne – będą liczyły się do średniej.
Odpowiedzi. 1. Tą postacią w Pieśni o Rolandzie jest zdrajca Ganelon, który przyczynił się do śmierci tytułowego bohatera i klęski francuskiego rycerstwa. Uwięziony i torturowany na rozkaz domyślającego się praw­dy króla Karola, nie przyznał się do zdrady, lecz jedynie do zemsty na Rolandzie (za krzywdy ma­jąt­ko­we).
Zestaw: "205 Piesn o Rolandzie 1" 0. Jak nazywał się historyczny król Franków, który walczył w 778 roku z Saracenami? Karol Wielki Dagobert III Pepin Mały Karol Młot 1. Kto pogodził Rolanda i Oliwiera? cesarz Karol Arcybiskup Turpin Ganelon diuk Naim 2. Z jakich baronów składał się stutysięczny, dziesiąty szyk wojsk Karola Wielkiego? normandzkich francuskich burgundzkich lotaryńskich 3. Czyim doradcą był Blankandryn? emira Baliganta Karola Wielkiego króla Marsyla Arcybiskupa Turpina 4. W którym wieku pojawiło się pierwsze zainteresowanie "Pieśnią o Rolandzie"? XIV wieku XVI wieku XV wieku XVII wieku 5. Kto śmiertelnie ranił Oliwiera? Grandwin Marganis Malkinat król Marsyl 6. Jakie imię siłą przyjmuję Brimamonda, po przyjęciu sakramentu? Katarzyna Julianna Barbara Joanna 7. Jak nazywany był Karol Wielki? sługą boskim dzieckiem bożym synem Boga namiestnikiem Boga 8. W jakim mieśćie zostały pochowane ciała Rolanda, Oliwiera i arcybiskupa Turpina? Narbonie Akwizgranie Blaye Bordeaux 9. Co faworyzuje płaszczyzna społeczna ukazana w utworze? wyraźną hierarchię społeczną wszystkie odpowiedzi są poprawne feudalny układ stosunków społecznych podział na seniorów i wasalów 10. Z ilu scen jest zbudowany poemat? czterech głównych scen trzech głównych scen siedmiu głównych scen pięciu głównych scen 11. Kto pilnował Ganelona po wykryciu zdrady? kapłani zbrojni giermkowie kucharze 12. W którym wieku miało miejsce ostateczne wycięstwo nad Saracenami? IX wieku X wieku VII wieku VIII wieku 13. Ku czemu Roland miał zwróconą twarz gdy umiera? Francji ziemi niebu Hiszpanii 14. Z czym wysłał król Marsyl swych posłańców do króla Karola? z flagą Mahometa z rękawicą w rękach z gałązkami oliwnymi w rękach z złotymi insygniami 15. Motyw przyjaźni w utworze pokazany jest na przykładzie więzi łączących: Karola Wielkiego i Rolanda Oliwiera i Rolanda Rolanda i Turpina Rolanda i Ganelona 16. Koń cesarza Karola to: Tensendur Maskandur Wajlantyf Hauteclaire Publikacje nauczycieli Logowanie i rejestracja Czy wiesz, że... Rodzaje szkół Kontakt Wiadomości Reklama Dodaj szkołę Nauka Pieśń o Rolandzie. 87. Roland jest mężny, a Oliwier roztropny; obaj mężowie wspaniałego serca. Skoro są na koniu i pod bronią, nigdy ze strachu przed śmiercią nie umkną się od bitwy. Tędzy to są hrabiowie, a słowa ich są harde. Zdrajcy poganie jadą jak wściekli. Oliwier rzecze: „Rolandzie, patrz! oni są tuż, ale Karol
Tytuł: Pieśń o Rolandzie Utwór: anonimowy Czas i miejsce akcji: wyprawa Karola Wielkiego w 778r. na Hiszpanię zajętą przez Saracenów Gatunek: chanson de geste Chanson de geste (wymowa: sząsą de żest) ? pieśń o czynach rycerskich, starofrancuski epos rycerski, pisane ku chwale czynów legendarnych i historycznych bohaterów np. Pieśń o Rolandzie, Dzieje Tristana i Izoldy, Pieśń o Nibelungach, Pieśń o Cydzie. Autorzy pieśni są anonimowi. Okres rozkwitu gatunku datuje się na wiek opowiadają o czynach Karola Wielkiego oraz jego syna Ludwika Pobożnego. Utwory układały się w cykle tematyczne: pierwszy królewski dotyczył Karola Wielkiego, drugi Garina z Monglany (historia sławnego rycerz i jego rodu), trzeci zdrajców = Doona z Moguncji (bunty baronów przeciwko królowi). Pieśń o Rolandzie należy do cyklu królewskiego i opiera się na wydarzeniach historycznych. Wydarzenia historyczne a legendarne w Pieśni o Rolandzie: wydarzenia historyczne wydarzenia legendarne Karol Wielki walczył z muzułmanami Wiosną 778 r. król Karol Wielki opanował Pampelune i dokonał oblężenia Saragossy. Nie udało mu się jednak zdobyć muzułmańskiego miasta i po kilku tygodniach zrezygnował z oblężenia. W drodze powrotnej w wąwozie Roncevaux została zaatakowana jego tylna straż, dowodzona przez Rolanda. Karol Wielki powrócił z pomocą napadniętym. Francuzi ponieśli klęskę. Według kronikarza Eincharda Roland był owocem kazirodczego związku Karola Wielkiego i jego siostry, a Ganelon był jej oficjalnym mężem. Karol Wielki walczył z Saracenami (niewiernymi) Roland posiada nadludzką siłę Nadprzyrodzone zjawiska towarzyszące śmierci bohatera Do czasówobecnych zachowało się 7 rękopisów Pieśni o Rolandzie z XII, XIII i XIV w. wszystkie nieco się różnią. Za najdoskonalszy uznaje się rękopis oksfordzki z XII w., który jest kopią oryginału z XI w. Filolog Joseph Bédierdokonał przekładu z języka starofrancuskiego na współczesny. Na tym tłumaczeniu opierał się tłumacząc na polski Tadeusz Boy-Żeleński. Roland jak wzór rycerza średniowiecznego: Francuska Pieśń o Rolandzie jest przykładem rycerskiej epiki średniowiecznej. Gatunek ten szczególnie silnie rozwinął się we Francji. Jego powstanie wiązało się z panującą w średniowieczu kulturą rycerską. Ludzie tego stanu wykształcili charakterystyczne dla siebie normy zachowania w czasie wojen, turniejów, i biesiad. Określały one stosunki rycerzy wobec siebie, władcy, seniora, kobiet a nawet słabych i pokrzywdzonych. Roland był ulubionym rycerzem i jednocześnie siostrzeńcem króla Francji, Karola Wielkiego. Razem z nim brał udział w wyprawie na Hiszpanię. Tam żołnierze walczyli z niewiernymi (poganami). I tam też spotkała hrabię Rolanda śmierć. Tylnia straż, którą dowodził Roland zostaje zaatakowana przez basków. Roland jako przywódca dumnie stawia im czoło, nie prosił o pomoc, nie zadął w róg, gdyż takie postępowanie byłoby niegodne rycerza. Wezwanie o pomoc zostałoby usłyszane przez króla, gdyż nie był jeszcze daleko. Mimo nalegać Oliwiera nie wzywa pomocy, nie pozwala mu na to rycerski honor, bał się utraty dobrego imienia. Wezwanie pomocy oznaczałoby, że się boi. Wraz Rolandem zginęło wielu wiernych i mężnych rycerzy. Honor ? poczucie godności osobistej i honor rodu, były dla niego ważniejsze niż jego życie i życie żołnierzy, a hańba gorsza niż śmierć. Dla sławy i z powodu dumy ryzykował życie swoich żołnierzy. Po czasie jednak, widok ginących rycerzy sprawił, że w końcu zadął w róg, aby tych którzy zginęli miał kto pomścić. Dokonała się w nim wewnętrzna przemiana. Wyraźna gradacja wartości najważniejszych i mniej ważnych umożliwia poprawę zachowania postaci. Dopiero na widok umierających towarzyszy zrozumiał, że honor to odpowiedzialność za podległych mu żołnierzy. Roland ginie śmiercią uświęconą. Śmierć w słusznej sprawie jest zaszczytem i prowadzi do świętości, stanowiła ona zadośćuczynienie za winy hrabiego i zapewniała mu wieczny żywot. Umiera z honorem, po rycersku, otoczony chwałą. Etos rycerski – zachowania i normy występujące wśród rycerzy i przez nich przestrzegane. Najważniejsza była wierność królowi, Bogu i ojczyźnie. Etos rozpowszechniała epika rycerska. Roland stanowi wzorzec rycerza doskonałego. Jest odważny, śmiały, nieugięty w walce, bezwzględny wobec wroga, silny męski, pobożny. Dobry chrześcijanin i lojalny patriota. Ma poczucie rycerskiego honoru, który w średniowieczu rozumiano jako bezgraniczne oddanie i wierność w służbie panu (królowi), ojczyźnie i Bogu oraz jako dbałość o cześć własną i swojego rodu. Nie ucieka z pola bitwy przed nieprzyjacielem, walczy z poganami. Dba o swój miecz i czuje się z nim związany. Zachęca do walki innych i jest dla nich wzorem. Skupiał w sobie wszystkie najważniejsze cechy rycerza. Topos średniowiecznego rycerza: rycerz, który wędruje wciąż w poszukiwaniu przygód, walczy z potworami, broni wdów i sierot, służy swojej ukochanej. Sensem rycerskiego życia jest ciągłe sprawdzanie się, wystawianie na próbę swojego męstwa i szlachetności. Rycerz ? odważny, szlachetny, waleczny, nadludzko silny, sprawny fizycznie, patriota, poświęca się dla Boga, ojczyzny i króla, dla swojej dumy. Jest pobożnym chrześcijaninem. Literatura peretyczna ? utwór prezentujący wzory postępowanie związane z pełnionymi rolami społecznymi, np. Pieśń o Rolandzie ? prezentuje wzór rycerza i władcy. W Pieśni o Rolandzie po raz pierwszy ukazano ojczyznę jako wartość, podkreślono przynależność narodową i uczucia patriotyczne. Patriotyzm objawiał się wiernością królowi i ojczyźnie. Roland był niezwykle oddanym rycerzem. Jego przeciwieństwem jest Ganelon, którzy doprowadził do zasadzki na wojska, zawierając układ z Saracenami. Ideał rycerza jaki uosabiał sobą Roland, wywarł tak wielki wpływ na epokę, że uznajemy go za jeden z trzech ówczesnych wzorców osobowych. Wzór rycerza średniowiecznego: Roland jako wzór rycerza śreniowiecznego był wzorem, który opiewano w wielu pieśniach. Cechy rycerza średniowiecznego: urodzenie arystokratyczne piękny, przystojny i bardzo silny a także doskonale zaopatrzony: piękna zbroja i hełm jego obowiązkiem jest współzawodnictwo i zdobywanie sławy dumny ze zwycięstw przestrzeganie reguł z kodeksu rycerskiego obowiązek dbania o honor swój i pana wierność seniorowi ma damę, którą kocha i dba o jej cześć ma obowiązek bronić słabszych, czyli sieroty, wdowy i ubogich walka w obronie wiary chrześcijańskiej Budowa Pieśni o Rolandzie: Utwór możemy podzielić na trzy części: Ekspozycja – zdrada Ganelona i planowanie zasadzki Punkt kulminacyjny – bitwa i śmierć Rolanda Zakończenie – powrót cesarza do Hiszpanii i zemsta na Saracenach Utwór zbudowano na zasadzie kontrastu: szlachetny Roland a mściwy zdrajca ojczyzny Ganelon pycha Rolanda a rozwaga Oliwiera radość Saracenów ze zwycięstwa nad tylną strażą a rozpacz po klęsce z cesarzem Śmierć Rolanda: Scena śmierci Rolanda jest bardzo rozciągnięta w czasie. Śmierć wielkiego bohatera jest wydarzeniem szczególnym, dlatego jej opis został starannie przemyślany. Każdemu gestowi i słowu Rolanda nadano specjalne znaczenie. scena znaczenie Roland kadzie się twarzą w stronę wrogów Świadectwo męstwa, Roland czuje dumę i wyższość nad Hiszpanami ale jednocześnie jest to znak pojednania z wrogami. Żegna się z mieczem, który znaczył dla niego bardzo wiele, a kiedy okazuje się iż nie da się go złamać, szczerbi go i kładzie się na nim aby nie zdobył go wróg. W mieczu znajdują się relikwie: ząb św. Piotra, krew św. Bazylego, włosy św. Dionizego oraz fragmenty szaty Najświętszej Maryi Panny. Miecz jako znak przynależności do rycerskiego stanu. Roland nie może stracić miecza dla rycerza byłaby to największa hańba. Ząb był symbolem władzy papieskiej. Krew symbolem ślubowania zakonnego. Włosy symbolizują miłość i wierność ojczyźnie a strzępy szaty – powołanie do życia w cnocie. Do końca myśli o ojczyźnie ? Francji, królu i swoich krewnych. Dowód wierności, świadectwo tęsknoty. Modli się, wyznaje grzechy. Znak chrześcijańskiego przygotowania do spotkania z Bogiem. Oddaje Bogu życie ? symbolicznie podnosi w kierunku nieba rękawice. Lennik, zwany również wasalem otrzymywał od swego Pana ziemię i na znak przekazania władzy także rękawice. Życie jak lenno, otrzymane od Boga, które należy oddać w chwili śmierci. Człowiek jest sługą bożym i lennikiem Boga. Umiera na wzgórzu pod sosną. Miejsce śmierci rycerza przypomina Golgotę, miejsce śmierci Jezusa Chrystusa. Po duszę Rolanda zstępują aniołowie: Gabriel, Michał, Herubin i zabierają ją do nieba. Roland zostaje zbawiony jako prawy rycerz, otrzymuje życie wieczne w raju. Sceny batalistyczne są okrutne, sugestywnie plastyczne. Cechuje je duży realizm, zastosowany dla zobrazowania męstwa, tragizmu oraz zapewnienia widzowi dreszczyku emocji. Idealizacja bohatera: Postać Rolanda została w znacznym stopniu przesadzona: lepszy od innych rycerzy podkreślenie wybitnej urody posiadał nadludzką siłę nie odczuwał strachu nie boi się zginąć w obronie wartości, których broni rozbudowana scena śmierci, przemyślane zachowanie bohatera, w ostatnich chwilach zachował się godnie i pobożnie niezwykła śmierć Rolanda, specjalnie z nieba zstąpili aniołowie aby zabrać go do raju. Pomimo wielu pozytywnych cech, posiadał także negatywne, które znajdują się poniżej: cechy pozytywne cechy negatywne odważny wierny przyjaciel patriota, oddany Bogu i swemu Panu honorowy szacunek dla zmarłych (grzebie poległych towarzyszy) postać dynamiczna, potrafi zmienić swoje zdanie i wezwać pomocy nie liczy się ze zdaniem innych jest pyszny i wyniosły ważniejszy jest dla niego własny honor, niż życie żołnierzy dumny i ambitny, mimo próśb przyjaciela nie wzywa pomocy Nawiązania: Orland szalony ? L. Ariost przekład na język polski Tadeusz Boy-Żeleński Symbolika: Miecz Durendal– najcenniejszy atrybut rycerza, obok konia. Często w starożytności nadawano mu imię, np. micz króla Artura – Ekskalibur, miecz Rolanda – Durendal. Roland swój miecz otrzymał na pasowaniu, od Karola Wielkiego. Symbolizuje rycerskość Rolanda, który w chwili śmierci stara się go zniszczyć aby nie został zhańbiony. Róg Olifant – symbol władzy dowódcy. Jego dźwięki wyznaczały moment rozpoczęcia walki i pory posiłków. Roland przed bitwą nie zadął w róg, duma mu na to nie pozwoliła. Dopiero widząc klęskę wzywa pomocy. Koń Wejlantyf – trzeci z atrybutów Rolanda obok rogu i miecza. Bohaterowie utworu: Roland – hrabia, siostrzeniec Karola Wielkiego i jego najodważniejszy rycerz Karol Wielki ? wzór idealnego chrześcijańskiego władcy i rycerza, reprezentuje Boga na ziemi toteż jest mądrym i sprawiedliwym sędzią, odważny i roztropny, broni swojej wiary. Szanuje swoich wasali, dba o nich i przejmuje się ich losem, troszczy się o cały naród. Posiadał władzę duchową i świecką. Wyróżniał się wyglądem miał białą brodę, piękne ciało i dumną postawę. Dzięki snom, wizjom i znakom potrafił podejmować słuszne decyzje. Ganelon ? baron, ojczym Rolanda, żądny władzy. Do zdrady pchnęła go żądza zemsty. Nie liczył się z pogromem rodaków. Na koniec zostaje osądzony i słusznie ukarany – śmierć. Oliwier – przyjaciel Rolanda, nakłania go do wezwania pomocy Turpin – biskup i rycerz, walczy wspólnie z Rolandem i gnie pod jego wodzą Saraceni ? średniowieczna nazwa Arabów, później wszystkich muzułmanów. Anioł Cherubin, święty Michał, święty Gabriel – aniołowie, którzy przyszli po duszę zmarłego. Rycerz średniowiecza a rycerz starożytności: Rycerz średniowiecza Rycerz starożytności na przykładzie: Pieśń o Rolandzie na przykładzie Iliada – Homer podstęp jest haniebny brak strachu walka za wiarę podstęp jest dopuszczalny odczuwanie strachu walka o łupy wyolbrzymienie odwagi i męstwa bohaterów nadludzka siła umiejętne posługiwanie się bronią dbałość o honor i cześć wielka uroda czczenie zmarłych wysokie pochodzenie przyjaźń jako wartość kult broni Plan wydarzeń ?Pieśni o Rolandzie?: Narada u króla Marsyla, propozycja podstępu Narada u Karola Wielkiego i przyjęcie układu Zdrajca Ganelon planuje zasadzkę na Rolanda Armia cesarza wraca do Francji Atak armii Marsyla w wąwozie na tylnią straż dowodzoną przez Rolanda Klęska armii Rolanda, siły wroga były zbyt duże Śmierć Rolanda i pozostałych żołnierzy francuskich Cesarz goni wojsko Marsyla Zwycięska walka cesarza nad Baligantem Zdobycie Saragossy Sąd nad Ganelonem Ukaranie śmiercią Ganelona i jego krewnych Streszczenie ?Pieśni o Rolandzie?: Karol Wielki walczy już 7 lat z Saracenami (poganie) w Hiszpanii. Nie udało mu się jedynie podbić Saragossy. Za namową jednego z wasali król oblężonego miasta Marsyl postanawia zwyciężyć podstępem. Wysyła do Karola Wielkiego posłańców z darami, którzy obiecują w jego imieniu, że jeśli tylko Karol powróci do Francji, Marsyl uda się za nim ochrzci się i złoży mu hołd. Siostrzeniec Karola nie ufa muzułmanom i chce z nimi walczyć. Karol jednak decyduje, że wyśle posłańca, którym zostaje po sugestii Rolanda zostaje jego ojczym Ganelon. Na wieść o tym Ganelon wpada w złość i poprzysięga Rolandowi zemstę. Gdy posłaniec dociera do wroga spiskuje z nim. Oni mają zaatakować tylnią straż króla, a Ganelon zadba aby dowodził nimi Roland. Za sugestią Ganelona Karol wyznacza na dowódcę tylniej straży Rolanda, który od początku domyśla się zdrady a mimo to nie zgadza się by szło z nim więcej wojska, co proponuje Karol. Gdy oddziały Karola przechodziły przez Pireneje Roland był jeszcze w wąwozie. Jego żołnierzy zostało zaatakowanych przez Saracenów. Gdy w sytuacji zorientował się Oliwier poprosił przyjaciela aby zadął w róg. Roland odmówił mimo, że armia cesarza była niedaleko. Gdy po ciężkiej walce Francuzi pokonali pogan, z nowymi siłami nadciągnął król Marsyl. Roland już wie, że nie mają szans zwyciężyć. Jest świadkiem jak gnie wielu jego najlepszych żołnierzy, zaczyna odczuwać poczucie winy, giną przez jego dumę. Zamierza zadąć w róg, od tego pomysłu odwodzi go jednak Oliwier, mówi że wzywanie pomocy teraz byłoby hańbą. Do rozmowy wtrąca się arcybiskup Turpin namawia Rolanda aby zadął w róg, jedynie wtedy cesarz będzie miał możliwość pomścić ich śmierć. Cesarz usłyszawszy róg zdąża na pomoc tylniej straży. Roland w walce rani Marsyla, jego żołnierze widząc to uciekają. Do boju rusza trzecia armia pogan pod przywództwem wuja króla Saragossy. Oliwiera rani włócznia, osuwając się na ziemię rani nieumyśleni Rolanda i umiera. Roland mdleje, gdy dochodzi do siebie zauważa, że oprócz niego przeżył jedynie Gotier z Tum i Turpin. Trąby zwiastują nadejście Karola, poganie słysząc je uciekają. Roland zaciąga ciała poległych aby biskup mógł je pobłogosławić. W wyniku ogromnego wysiłku Roland mdleje, biskup chce podać mu wody ale nie ma już siły, umiera od poniesionych ran. Roland ocknął się, wie że śmierć jest blisko. Ostatkiem sił próbuje zniszczyć swój miecz, wyciąga do Boga prawą rękawicę i umiera. Aniołowie zabierają jego duszę do raju. Cesarz ze swoją armią opłakują poległych i ruszają w pościg za poganami, dokonują zemsty wybijając żołnierzy a Marsyl ucieka okaleczony do Saragossy. Cesarz grzebie poległych rycerzy z wielkimi honorami. Wraz z nowo pozyskanym sojusznikiem emirem Baligantem i jego armią Marsyl przygotowuje się do nowej bitwy. Po ciężkiej walce emir ginie, Francuzi zwyciężają a Marsyl umiera z żalu po porażce. Cesarz zajmuje miasto i chrzci pogan, za wyjątkiem żony Marsyla, chce by Bramimonda nawróciła się z miłości, zabiera ją do Francji. Cesarz wraca do ojczyzny, gdzie w Baye odbywa się pogrzeb Rolanda, Oliwiera i Turpina. Gdy narzeczona Rolanda, Oda dowiaduje się o jego śmierci umiera z żalu. Cesarz sądzi zdrajcę Ganelona i jego baronów. Trzydziestu krewnych wstawia się za nim, jeden z nich deklaruje że będzie walczył z każdym kto nie wierzy w niewinność Genalona. Wyzwanie podejmuje wątły Tiery, wygrywa w pojedynku, co potwierdza winę Ganelona, dokonał się sąd boży. Ganelon i jego krewni ponoszą śmierć. Tu kończy się pieśń, którą turold spisał. (Do dziś nie ma pewności czy ostatnie zdanie wspomina o turolozie autorze, czy też o skrybie przepisującym dzieło).
Pieśń o Rolandzie), w renesansie do najwybitniejszych realizacji gatunku należała Jerozolima wyzwolona Tassa i Orland szalony Ariosta. Również polscy twórcy odwoływali się do tego gatunku (m.in. Wacław Potocki Wojna chocimska, I. Krasicki Monachomachia). Najstarszy i najbardziej znany francuski epos rycerski. Utwór opisuje starcie dwóch cywilizacji: chrześcijańskiej i muzułmańskiej (chociaż wykreowanej w sposób odległy od rzeczywistości), przedstawiając dzieje wyprawy wojennej Karola Wielkiego do Hiszpanii przeciw Saracenom w roku 778, a szczególnie bitwę w wąwozie Roncevaux. Wydarzenia przedstawione są w sposób poważnie odbiegający od prawdy historycznej, a znaczenie bitwy zostało wyolbrzymione (środek typowy dla chanson de geste). Więcej informacji Autor (opracowanie Tadeusza Boya- Żeleńskiego) Data Wydania 2014 Oprawa Miękka Ilość stron 104 Wydawnictwo GREG

„Wzór rycerza idealnego. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów »Pieśni o Rolandzie«. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst” – tak brzmi jedno z pytań jawnych na maturę ustną w 2023 roku.

Opis lektury Wydanie Pieśni o Rolandzie kompletne bez skrótów i cięć w treści. W tym wydaniu znajdziesz odpowiedzi na pytania z podręcznika - „pewniak na teście”, czyli wskazanie zagadnień, które zwykle pojawiają się w pytaniach z danej lektury we wszelkich testach sprawdzających wiedzę, a także w podręcznikach i na klasówkach. Zawiera bardzo szczegółowe streszczenie oraz drugie skrócone, ułatwiające szybkie przygotowanie się przed lekcją. Opracowanie zawiera plan wydarzeń, wnikliwie wyjaśnioną problematykę oraz szerokie charakterystyki bohaterów. Średniowiecze - opracowanie epoki - powtórka do matury. Zachodniorzymskiego). Średniowiecze trwało w Europie ponad 11 stuleci. Koniec epoki wiąże się najczęściej z trzema wydarzeniami: rewolucyjnym wynalezieniem druku (Gutenberg) w 1450r., upadek Konstantynopola w Pieśń nad Pieśniami w piękny sposób ukazuje miłość małżeńską. Zakochani nie przestają się sobą fascynować, tęsknią, mówią o nierozerwalności uczucia, które ich połączyło. Jest to literacki obraz miłości oblubieńczej między dwojgiem ludzi. Pieśń o Rolandzie związana jest z kręgiem starofrancuskiej epiki rycerskiej, tzw. chansons de geste, czyli „pieśni o czynie”. Mianem chansons de geste określamy powstałe między XI a XIII wiekiem poematy rycerskie traktujące o przygodach (czyli właśnie „czynach”) historycznych i legendarnych bohaterów.

Karol Wielki to postać historyczna. Urodził się pomiędzy 742 a 747 rokiem, a zmarł 28 stycznia 814 roku. Był królem Franków oraz oddanym bojownikiem chrześcijaństwa. Znany jako lojalny sprzymierzeniec papieża i wielki zdobywca. Za jego panowania królestwo Franków rozrosło się do ogromnego terytorium dzisiejszej Francji i Niemiec.

.